صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ٧٩ - بيعت
خصوصيت و خصلت ويژه كه : براى گسترش نفوذ از زور سر نيزه استفاده مى شد و براى بيعت گرفتن از مردم , خريدارى و جدانها با مال , يگانه راه محسوب مى گشت و بقول غزالى : خلافت به مردمى رسيد كه به هيچ رو , شايسته ى آن نبودند [١]
مسلمانان - بويژه مورخان اسلامى - بايد دوره ى خلافت اسلامى را با تمام شدن دوران حكومت حسن بن على ( ع ) پايان يافته ميدانستند و از آن پس را دوره ى سلطنت ميشمردند با همه ى نشانه هاى سياسى و اجتماعيش اگر چنين ميكردند , سيماى حقيقى و ايده آلى اسلام را كه از سيره ى نبوى و روش خلفاى شايسته ى آنحضرت بروشنى نمودار بود , همچنان حفظ كرده بودند و اين آئين را از بر چسب هائى كه اين پادشاهان خليفه نام با رفتار خود به آن زده اند , رها مى ساختند و در آنصورت , ديگر تاريخ , اين ستمگران خود كامه را( خليفه) ( يعنى جانشين پيغمبر ) نمى ناميد و ندانسته چنين ستمى بر اين آئين روا نميداشت
راستى آيا صحيح است كه خليفه - يعنى آن كسيكه بايد از جهت تقوى و دانش و پاى بندى به اصول اسلام از همه كس به صاحب رسالت , شبيه تر باشد - نماز جمعه را در روز چهارشنبه بخواند , يا آنرا پيش از ظهر بجا آورد , يا مجدانه در طلب محرمى باشد , يا طلا را به طلاى ناهموزن خود بفروشد , يا زنا را به نسب ملحق سازد , يا مؤمنى را به زندان افكنده و سپس به قتل رساند , يا به كافرى كمك مالى داده و او را بر ضد مسلمانان تجهيز كند و يا كارهائى از اين قبيل و زشت تر از آن - كه همه از لوازم( سلطنت) است و نسبت دادن آن به( دين) جايز نيست انجام دهد ؟ ! چرا ما
[١]- رك : دائره المعارف فريد و جدى - ماده( : حسن) ( ج ٣ ص ٢٣١ )