صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ٢٠٠ - آغاز سرنوشت

به وسيعترين شكل , كاملا تأييد كرد كه اين عمل , نتيجه ى توطئه ى قبلى جمع انبوهى از سران بوده است

گويا تفسير فاجعه ى فرار باينصورت , از تفسيرهاى ديگرى كه ديگر راويان اين ماجرا - از دشمن و دوست - كرده اند بواقع نزديكتر باشد

معناى اين تفسير , آن نيست كه معاويه هيچيك از سران و فرماندهان را به رشوه يا وعده ئى نفريفته است بعكس , او بقدرى بيدريغ وعده داد كه هوش از سر آنان ربود و فقط به فرماندهشان يك ميليون درهم بخشيد و دين و شرف او را با آن خريد

ولى اين مطلب در خور دقت و شايسته ى توجه است كه در حادثه ى فرار , از هيچ شخص ديگرى - جز عبيدالله بن عباس - كه بپاداش خيانت خود از معاويه پولى گرفته باشد , نام نيست

آيا ميتوان قبول كرد كه ساير سران و رؤسا , فقط بوعده راضى شده و پول نقد از او نگرفته باشند ؟ مسلما خير مگر در صورتى كه بپذيريم همان هراس و بيمى كه بدان اشاره شد در آنان وجود داشته و آنان را بقبول وعده بجاى پول , وادار كرده است ! !

اثر ترس را در نفوس - مخصوصا در نفوس مردم اشرافى - نميتوان ناديده گرفت بنابرين تعجبى نيست اگر در آن محيط كه بجز خدا و عدالت قاطع , چيزى حكمفرما نيست , جلوه هاى فريبنده ى شام , انديشه ى خيانت را در( مردم وابسته به فاميل ها) بيدار و بر افروخته سازد

بدين ترتيب بود كه هر گروهى از عناصر مختلف اين لشكر , باطن خود را كه اكنون ديگر پوشش آن دريده بود , آشكار كرد و رنگ واقعى خود را در آن صحنه نشان داد و اين بود كه عافيت طلبى جمعى و تعصب هاى