روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٨ - ترجمه

مصدر است چون سبحان و قربان،يقال بهت[٣٤١-ر]فلان فلانا فهو باهت بهتان‌نهنده را،و المفعول مبهوت آن را كه بهتان بر او نهاده باشد [١]. وَ إِثْماً مُبِيناً ،و بزه‌اى ظاهر.و قوله: ثُمَّ يَرْمِ بِهِ ،كنايت به لفظ واحد آورد و اگرچه خطيئة و اثم برفت، براى آن‌كه ذهب الى جنس الفعل على قول الفرّاء،و فعل همه يك جنس باشد.و گفته‌اند:ردّ كنايت كرد الى كلّ واحد منهما،و گفته‌اند:ردّ الكناية الى اقرب المذكورين و هو الاثم،كما قال [٢]تعالى: وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لاٰ يُنْفِقُونَهٰا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ [٣].

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ ،آنگه خطاب كرد با رسول-عليه السّلام-بر سبيل منّت،او را گفت: وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ ،اگر نه فضل خداى و رحمت او بودى بر تو، فضل خداى به نبوّت و رحمت به انزال وحى [٤]،گروهى همّت كرده بودند كه تو را از ره صواب ببرند،قيل:يضلّوك،بمعنى يزلّوك [٥]عن الصّواب.و گفتند معنى آن است كه:تو را هلاك كنند به تلبيس كار خيانت و سرقت. وَ مٰا يُضِلُّونَ ،و اين اضلال و ازلال به معنى و اهلاك [٦]جز خويشتن را نمى‌كنند براى آن‌كه وبال [٧]راجع نيست جز با ايشان،و عقاب آن واقع نيست جز بر ايشان.

وَ مٰا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ ،و به تو هيچ زيان نكنند براى آن‌كه خداى تعالى تو را فرونگذارد از توفيق و تسديد خويش به انزال وحى و بيان آنچه بر تو تلبيس كردند از كار محق و مبطل و سارق و برىء. وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَيْكَ الْكِتٰابَ ،و خداى تعالى كتاب بر تو فرستاد يعنى قرآن، وَ الْحِكْمَةَ ،يعنى نبوّت. وَ عَلَّمَكَ مٰا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ ، و بياموخت تو را آنچه ندانستى از حلال و حرام و احكام شرع از امور غايبات و حديث امم سالفه.و حمل او بر عموم كردن اولى‌تر است از هرچه آن رسول را-عليه السّلام-به وحى معلوم كرده‌اند. وَ كٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكَ عَظِيماً :و فضل و نعمت خداى بر تو