ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ [١] ،اى عذابكم و قوله: إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ [٢]،اى عذّبوا و اصل فتنه اختبار [٣]باشد و تخليص من قولهم فتنت الذّهب فى النّار.

فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَيْئاً ،هركه خداى تعالى عذاب و اهلاك و افتضاح او خواهد از خداى براى او مالك چيزى نباشى يعنى دفع [٤]نتوانى كردن [٥]چه از آن در دست تو چيزى نيست أُولٰئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللّٰهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ،ايشان آنانند كه خداى نخواست [٦]كه دلهاى ايشان پاك كند.

و در معنى او [٧]دو قول گفتند يكى آن‌كه حكم كند به طهارت دلهاى ايشان براى آن‌كه اين حكم آنگه توان كردن كه دلهاى ايشان پاك باشد چون دلهاى ايشان به كفر و شرك و خيانت آلوده باشد خداى تعالى چگونه خواهد تا حكم كند به طهارت آن.

ابو على گفت معنى آن است كه خداى نمى‌خواهد تا دل ايشان از ضيق و حرج كه دليل كفر باشد[٣٩٠-پ]پاك كند بر سبيل عقوبت،و محال است تفسير دادن اين را براى آن‌كه خداى تعالى[از] [٨]ايشان ايمان نخواهد [٩]براى آن‌كه اگر چنين باشد ايشان مكلّف نباشند به ايمان و خداى تعالى مكلّف ايشان نبود چه تكليف ارادۀ آن چيز باشد كه در او كلفت و مشقّت بود با اعلام و اتّفاق است كه كافران به ايمان مكلّفند و الّا معذور بودندى در كفر.

لَهُمْ فِي الدُّنْيٰا خِزْيٌ ،ايشان را در دنيا خزى باشد و نكال يعنى اين كافران و منافقان و جهودان را كه ذكر ايشان در اين است و خزى ايشان در دنيا حكم شرع است به ذلّ و هوان ايشان و تبرّاى مؤمنان از ايشان و التزام جزيه با مذلّت و صغار و ايشان را در آخرت عذابى عظيم باشد.

[١] .سورۀ ذاريات(٥١)آيۀ ١٤.

[٢] .سورۀ بروج(٨٥)آيۀ ١٠.

[٣] .وز،لب،لت:اختيار.

[٤] .آج:رفع.

[٥] .لت:نتوانيد كردن.

[٦] .اساس،وز،لب:بخواست،با توجه به آج تصحيح شد.

[٧] .مر:آن.

[٨] .اساس:ندارد،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٩] .كذا:در اساس،وز:ديگر نسخه بدلها:نمى‌خواهد.