و قوله: مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ ،اى من بعد وضعه مواضعه و كنايت [٢]براى آن به تذكير گفت كه ردّ آن با لفظ كرد يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ مى‌گويند اگر اين دهند به شما بستانى [٣]و اگر ندهند شما را اين حذر كنى [٤].

خلاف كردند در آن‌كه هذا اشارت به چيست؟بعضى گفتند اشارت به دين جهودى است بعضى دگر گفتند اشارت به جلد است كه ايشان گفتند اگر محمد فتوى به جلد كند از او قبول كنيد و اگر فتوى،رجم كند از او قبول مكنيد.

و قوله: مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ ،زجّاج گفت تقدير آن است كه بعد استقراره فى مواضعه،و معنى آن است كه پس ازآن‌كه حلالش حلال كردند و حرامش حرام كردند.

و بعضى دگر اهل معانى گفتند بعد به معنى عن است اين جا و اين بعيد نيست براى آن‌كه عرب گويد جئتك عن الفراغ من اشتغال [٥]اى بعد الفراغ و معنى آن است كه از سر فراغ و از پس فراغ،و لكن اين آنگه شايد كه قرينه كلام با فحوى او دليل آن كند و هر جاى [٦]نشايد،اگر كسى گويد:رميت بعد القوس.بمعنى عن القوس روا نباشد.

قوله: وَ مَنْ يُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ ،و هركس كه خداى فتنه او خواهد،در او سه قول گفتند:زجّاج گفت مراد فضيحت است و رسوايى [٧]آنچه ايشان پنهان كرده بودند از تورات،سدّى گفت مراد اهلاك [٨]است.حسن بصرى و ابو على جبّايى و بلخى گفتند و [٩]مراد عذاب است بيانه قوله: يَوْمَ هُمْ عَلَى النّٰارِ [١٠]يُفْتَنُونَ اى يعذّبون،

[١] .اساس:باشد،با توجه به مر تصحيح شد.

[٢] .اساس:كفايت،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٣] .مر:بستانى/بستانيد.

[٤] .مر:كنيد/كنى.

[٥] .اساس و ديگر نسخه بدلها:من اشغالى،با توجه به فحواى كلام و مأخذ چاپى تصحيح شد.

[٦] .مر:جايى.

[٧] .آج،لب،مر+و.

[٨] .مر:هلاك.

[٩] .آج،لب،مر،لت:ندارد.

[١٠] .سورۀ ذاريات(٥١)آيۀ ١٣.