كتابى نوشته بايد چنان كه موسى تورات آورد بر الواح نوشته،نه چنان كه تو را آيت آيت مى‌آرند،و بر اين قول كتاب به معنى مكتوب باشد چنان كه حساب به معنى محسوب است.

قتاده گفت:معنى آن است كه كتابى خاص بيار براى جماعتى مخصوص از ما كه جز ما را در آن شريكى نباشد.

زجّاج گفت:اين آن سؤال است كه آنجا كردند كه گفت: أَوْ تَرْقىٰ فِي السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتّٰى تُنَزِّلَ عَلَيْنٰا كِتٰاباً نَقْرَؤُهُ [١]، آنگه هم بر سبيل تسليت رسول گفت:از جهل اينان آن است كه از پيغمبرشان [٢]در حقّ خداى سؤال چنان كردند.و نيز از جهلشان آن است كه گوساله ساخته سامرى [٣]براى آن‌كه بانگى از او حاصل آمد آن را معبود خود گرفتند و مفعول دوم از«اتّخذوا»محذوف است و تقدير آن است كه:ثمّ اتّخذوا العجل ربّا و الها، فَعَفَوْنٰا عَنْ ذٰلِكَ [٤]،عفو بكرديم از آن و موسى را حجّتى داديم روشن و سلطان حجّتى قاهر باشد.

وَ رَفَعْنٰا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثٰاقِهِمْ ،عبد اللّٰه عبّاس گفت:خداى تعالى بفرمود تا چندانى كه پهناى لشكرگاه موسى بود طور گسسته شد و بر بالاى سر ايشان بداشتند و گفتند ايشان را اگر به تورات ايمان نياريد [٥]و شرايط او كار نبنديد اين كوه بر شما فرود آرم [٦]،ايشان روى بر زمين نهادند و به نيمۀ روى و يك چشم در كوه مى‌نگريدند و مى‌گفتند حنطة،به جاى آن‌كه ايشان را فرمودند كه: وَ قُولُوا حِطَّةٌ [٧]، يعنى[احطط من] [٨]خطايانا و قوله [٩]: بِمِيثٰاقِهِمْ اى بعهدهم، وَ قُلْنٰا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبٰابَ سُجَّداً ،و گفتيم ايشان را كه به اين در در شوى [١٠]ساجد و نصب او بر حال است.

[١] .سورۀ اسرا(١٧)آيۀ ٩٣.

[٢] .مر:پيغمبرانشان.

[٣] .وز:گوساله ساختند به سامرى،تب،لت:گوساله ساختۀ سامرى،آج،لب:گوساله سامرى ساخته،مر: گوسالۀ كه ساخته سامرى بود.

[٤] .همه نسخه بدلها+ما.

[٥] .آج،لب:نيارى.

[٦] .مر:فرود آريم.

[٧] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٥٨ و سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٦١.

[٨] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٩] .آج،لب:قولهم.

[١٠] .تب،لت،مر:در شويد.