روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٢ - ترجمه
كنيم جهودان به موسى مىگويند و به عيسى و محمّد نمىگويند و ترسايان به موسى و محمّد نمىگويند و به عيسى گويند [١].
وَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذٰلِكَ سَبِيلاً ،و مىخواهند تا از ميان آن راهى [٢]بگيرند.يعنى ميان كفر و ايمان براى آنكه مردمان از دو گونهاند يكى مؤمنى كه به همه ايمان دارد و يكى كافرى [٣]كه جمله را منكر است.ايمان بعضى [٤]و كفر به بعضى راهى باشد از ميان هر دو راه از روى ظاهر و اگرچه از روى حقيقت اين راه هم،ره كفر باشد.
براى آن گفت قديم-جلّ جلاله: أُولٰئِكَ هُمُ الْكٰافِرُونَ حَقًّا ،ايشان آنانند كه كافر بر حقيقتاند.براى آنكه ايمان عبارت است از مجموع علومى كه تا مجتمع نباشد ايمان نباشد هر علمى از آن معرفت باشد و علم باشد و اعتقاد باشد و لكن ايمان آنگه باشد كه مجموع بود چون عقل كه تا اجزايش مجموع نبود آن را عقل نخوانند.
پس حقتعالى گفت:كافر بر حقيقت ايشانند تا كسى وهم نبرد كه ايمان ايشان [٥]به بعضى انبيا با كفر به ديگر پيغمبران ايمان باشد يا سود دارد يا آن را حكمى بود.
آنگه گفت:ما براى كافران عذابى نهادهايم و بجارده [٦]خواركننده مقرون به [٧]استخفاف و اهانت،و اين صفت عقاب مستحق باشد چه عقاب از عذاب خاصتر است.
آنگه ذكر آنان كرد [٨]كه برعكس صفات اينان باشند،گفت: وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ لَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ،آنان كه ايمان آرند به خداى تعالى و جملۀ پيغامبرانش و تفريق نكنند ميان پيغمبران و به بعضى ايمان نيارند و به بعضى[كفر] [٩]
[١] .تب،آج،مر،لت:مىگويند،لب:نمىگويند.
[٢] .آج،لب:راه.
[٣] .وز،مت،آج،لب،لت+را.
[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز مت:به بعضى.
[٥] .اساس:ايشان ايمان،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها و مضمون عبارت تصحيح شد.
[٦] .تب،لب:بچارده.
[٧] .آج،لب،مر:با.
[٨] .آج،لب:گفت.
[٩] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.