قوله تعالى: وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوىٰ وَ لاٰ تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ [١]،و خصوصا كه عفو باشد از سر قدرت كه و العفو عن قدرة فضل من الكرم.

و عبد اللّٰه مسعود روايت كرد از رسول-عليه السّلام-كه او گفت:

انّ اللّٰه عفوّ يحبّ العفو خداى تعالى عفوّ است عفو كردن دوست دارد و رسول-عليه السّلام- گفت:

من يغفر يغفر اللّٰه له و من يعف يعف اللّٰه عنه ،هركه بيامرزد كسى را خداى او را بيامرزد و هركه عفو كند گناهكارى را خداى تعالى او را عفو كند و خداى تعالى چنين كرد كه فرمود فى قوله عَفَا اللّٰهُ عَمّٰا سَلَفَ [٢]،و اين آيت دليل است بر آنكه خداى تعالى عفو كند گناهكاران را و ازو نكوست براى آن‌كه در اين آيت و دگر آيتها ما را فرمود و حثه كرد و رغبت فكند.و مدح [٣]آنان را كه عفو كنند فى قوله:

وَ الْعٰافِينَ عَنِ النّٰاسِ [٤] پس اين معنى به او لا يقتر باشد و به كرم او سزاوارتر لا سيّما با حاجت ما به او و استغناى او از ما و عذاب ما.

اگر يكى از ما به آن‌كه رنجور و مضرور شود از ظلم ظالم و تقصير زيردستانش عفو كند ايشان را از او نكو آيد از خداى اولى‌تر و لايق‌تر براى آن‌كه منفعت و مضرّت بر او روا نيست و از طاعت مطيعش زيادتى نبود و در معصيت عاصى نقصانى [٥]فَإِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَفُوًّا قَدِيراً [٦]و خداى تعالى هميشه عفوكننده و قادر بوده است.

و براى آن عفو با قدرت كرد [٧]كه آن‌كس كه از سر عجز عفو كند برآن ممدوح نباشد و آنچه كرده باشد آن را عفو نخوانند.

قوله: إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ آنان كه كافر شوند به خداى و پيغامبرانش [٨]به خداى گويند ايمان آريم و به پيغامبرانش نياريم يا به بعضى ايمان آريم و به بعضى نياريم آنگه حق‌تعالى بيان و تفسير ارادۀ ايشان تفريق را ميان خداى و پيغامبرانش بازگفت فى قوله: وَ يَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ ،مى‌گويند يعنى جهودان و ترسايان كه به بعضى پيغمبران تصديق مى‌كنيم و بعضى را تكذيب

[١] .سورۀ بقره(٦٢)آيۀ ٢٣٧.

[٢] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٩٥.

[٣] .تب،آج،لب،مر،لت+كرد.

[٤] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٣٤.

[٥] .مر+نبوده.

[٦] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ١٤٩.

[٧] .وز،تب،آج،لب،مر،لت:مقرون.

[٨] .تب،آج،لب،مر،لت:پيغمبرانش.