شرح برهان شفا - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٢ - در شناخت مبادى برهان و كليّت و ضرورت آنها
يتقدّمَها أيضاً مقدماتٌ أوضحُ مِنها و قد بانَت قبلَ بيانِها، و كذلك هلمّ جرّاً. و ذلك يؤدّى إلى أن يكونَ الشىءُ الواحدُ متوقِفاً فى إقامة البرهان عليه أنْ يتقدّمَه اقامةُ براهينَ بلانهاية و هذا محالٌ. أو يكونَ الشىءُ يُتسلّمُ من غيرِ بيان، و ما يُبنى على غيرِالبَيّن فهو غيرُ بيّن. فكذلك ما ليس ببيّن فلا يكونُ مبدأً للبيانِ. فإذَنْ لا سبيلَ إلى إقامة برهان على شىء.
ترجمه
و امّا در مورد رأى اول طرفداران آن چنين استدلال كردهاند: چون نتيجه برهان از راه مقدماتى روشن مىشود كه مىبايست از خود نتيجه واضحتر باشند، پس بايد وضوح و بيان اين مقدمات قبل از نتيجه، از راه مقدمات ديگرى باشد كه آنها نيز واضحتر از مقدماتِ مذكور باشند و مىبايست خود اين مقدمات هم از راه برهان تبيين شده باشند، پس بار ديگر لازم مىآيد مقدمات ديگرى مقدّم بر اين مقدمات وجود داشته باشند و پيشتر بيان شده باشند و همينطور ادامه پيدا مىكند. و اين، مستلزم آن است كه يا براى اقامه برهان بر يك امر واحد، پيشتر براهين نامحدود ديگرى اقامه شده باشد و اين محال است. و يا بايد امرى بدون برهان مورد پذيرش قرار گرفته شده باشد، كه در اينصورت آنچه بر غير مبيّن مبتنى شود، خود نيز غير مبيّن خواهد بود. و نيز آنچه كه بيّن نيست نمىتواند مبدأ و مقدمه تبيين امر ديگر واقع شود. پس به طور كلى راهى براى اقامه برهان بر چيزى وجود نخواهد داشت.
متن
و أمّا الرّأىُ الثانى فإنَّ أصحابَه لمّا لَزِمَهم هذا المأخذُ من الإحتجاجِ اضطُرّوا إلى أن يَقولوا إنَّ للبراهين مبادئَ أُوَل. و كانوا وَضَعوا أنَّ كلَّ شىء يتبيّنُ ببرهان، فوقَعوا فى أنْ قالوا إنَّ هذه المبادى يكون البرهانُ منها عليها، بعضِها على بعض; فيُبرهنُ هذا المبدأ بذلك المبدأ، و ذلك بهذا على سَبيل الدَّور. فحَسِبُوا أنّهم حَفِظوا وَضْعَهم أنّ البرهانَ موجودٌ، و وَضْعَهُم أنَّ على كلِّ شىء برهاناً معاً، و تخَلّصوا عن ذَهابِ المبادئ والمقدّمات إلى غيرالنّهايةِ.
ترجمه
و امّا طرفداران رأى دوم چون با چنين استدلالى (از ناحيه گروه اول) مواجه شدهاند، بناچار