اما سياست عامه و عاميه عبارت از رياست بر جماعات است مانند رياست امراء بر بلاد و رياست دهاقين بر اهل دهات و رياست فرماندهان بر لشكريان و شناختن طبقات مرءوسين و حالات و انساب و كارها و مذاهب و اخلاق آنها و مراتب امور و رسيدگى باسباب آنها و اجراى انصاف و عدالت ميان آنها و غيره، اما سياست خاصه عبارت از معرفت هر انسانى است چگونگى تدبير منزل خود و معيشت و زندگى خود را و رسيدگى بامر خدام و نوكران و اولاد و اقرباء و همسايگان و مماليك و بالاخره چگونگى رسيدگى بوضع برادران و همنوعان خود.

اما سياست ذاتيه عبارت از معرفت هر انسانى است نفس خود و اخلاق و افعال و گفتار خود را در حال شهوت و غضب و بالاخره امور زندگى خود را (از اخوان ج ١ ص ٢٠٧، ٢٠٩).

عُلومِ آفات‌

- مرا علوم مربوط بدنيا است و بهرهاى صفات نفسانى كه فرمودند «

الدنيا دار بالبلاء محفوفة و بالغدر معروفة

(از طبقات ص ٢٤٦).

عُلومِ أَحوال‌

- (اصطلاح عرفانى) مراد علوم معارف كشفى است كه گفته‌اند علوم صوفيه علوم احوال است و احوال مواريث اعمال است و احوال نرسد مگر از راه اعمال (از شرح تعرف ج ٣ ص ٧١).

و گفته‌اند اول من تكلم فى علوم الاحوال بكور خراسان هو شقيق البلخى (از طبقات ص ٦١).

عُلومِ بَحثيَّه‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد حكمت بحثى است در مقابل حكمت ذوقى رجوع به حكمت بحثى شود.

عُلومُ التَّعَلُّم‌

- (اصطلاح عرفانى) مراد علوم اكتسابى است كه علوم شرعى عقلى است.

(از شرح تعرف ج ٣ ص ٧٣).

عُلومِ جوهَريَّه‌

- (اصطلاح عرفانى) رجوع بعلم شود.

عُلومِ حَقيقيَّه‌

- (اصطلاح عرفانى) مراد از علوم حقيقيه علوم ذوقى است و علوم دريافتى است رجوع به حكمت ذوقى شود.

عُلومِ سَبعَه‌

- (اصطلاح عرفانى) مراد از علوم سبعه علم صنعت، علم خواص اشياء، علم طلسمات، علم استخدام علويات، علم ميزان در كيمياگرى و علم تكوين است كه نتيجه علم ميزان و طلسمات و استخدام روحانيات و طب باشد.

(از رسائل جابر ص ٤٧).

عِلمِ صوفيَّه‌

- (اصطلاح عرفانى) علوم صوفيه علوم احوال است و احوال مواريث اعمال است و تا كسى را معاملات ظاهر پاك نباشد احوال باطن درست نباشد.

(از شرح تعرف ج ٣ ص ٧١).

عُلومِ طَبيعى‌

- (اصطلاح فلسفى) علوم طبيعى علومى هستند كه بحث در اجسام و حالات و عوارض آنها ميكنند مانند علم بمبادى اجسام كه معرفت هيولى و صورت و زمان و مكان و حركت و عوارض آنها باشد، علم سما و عالم كه معرفت جواهر افلاك و كواكب و كميت و علت حركات و دوران افلاك و تكوين موجودات است. علم كون و فساد و معرفت‌