آيات متشابهات و غير واضحة المعانى بطور كلى نمى‌توانند حجت و مناط استنباط احكام گردد مگر آنكه به موجب اخبار منقوله از معصومين (ع) كه راسخين در علم هستند الفاظ آنها تقرير و معانى آنها تأويل شوند- و علت آن هم واضح است زيرا يك كلام مبهم كه معنى آن براى ما غير معلوم است بنفسه نمى‌تواند مبناى استدلال گردد- لكن اگر آن كلام بوسيله معصوم (ع) كه تنها شخصيت مجاز براى تفسير كلمات الهى است (و يا بنا بر اصطلاح امروز تفسير قانون اساسى اسلام از حقوق مختصه اوست) تفسير و تأويل گردد طبعا آن ابهام مرتفع و آن كلام بكلام صريح و قابل استنادى مبدل ميگردد.

تا اينجا مسأله متفق عليه است يعنى همه فقهاى ما در عدم جواز استناد بآيات متشابه وحدت نظر دارند ولى درباره آيات محكمه و جواز استناد بدانها بدو گروه نافى و مثبت تقسيم شده‌اند اخباريين.

اصوليين.

الف» اخباريين: بعقيده اخباريين هيچ يك از آيات قرآن حجت و قابل استناد نيست خواه متشابه باشد خواه محكم.

علت عدم حجيت متشابهات واضح است و اما محكمات:

شكى نيست در اينكه قرآن متضمن آيات مختلفى است كه بعضى عام و بعضى ديگر خاص- برخى مطلق و برخى ديگر مقيد- بعضى ناسخ و بعضى ديگر منسوخ ميباشند.

و وجود اين كيفيات كه تقريبا بين تمام آيات محتمل ميباشد طبعا معانى آنها را مبهم و كلمات را متشابه ساخته است- يعنى مثلا آيه كه من حيث اللفظ نص در عموم است شايد بموجب آيه ديگرى تخصيص يافته و بمعنى خاص باشد و يا آيه كه اينك ظاهر در اطلاق است بوسيله نص ديگرى مقيد شده و تغيير معنى داده باشد.

پس هيچ آيه را نمى‌توان ايمن از معارض پنداشته و بنص يا بظاهر آن عمل كرد يا معانى تحت اللفظى آن را معانى مراد دانست و بلكه براى فهم معانى واقعى آن بايد تمام آيات را من البدو الى الختم وارسى نموده و يكايك آنها را توجيه و تفسير نمود و اين وارسى و تفسير هم بايد بوسيله شخص معصوم انجام گيرد و بس. زيرا ما بموجب اخبار متواتره كه شمه از آنها ذيلا نقل خواهد شد از تفسير قرآن ممنوع ميباشيم.

بنا بر اين ما فقط در صورتى ميتوانيم بنصوص و ظواهر قرآن عمل نمائيم كه آن نصوص و ظواهر بوسيله امام تفسير شده باشند و الا قابل استناد نخواهند بود.

و اما اخبار راجعه بحرمت تفسير قرآن:

١-

من فسر القرآن برأيه فليتبوأ مقعده من النار

. ٢-

من فسر القرآن برأيه فقد افترى على الله الكذب‌

. ٣-

من فسر القرآن برأيه ان اصاب لم يؤجر، و ان اخطاء سقط بعد من السماء

. ٤- و چند خبر ديگر.

ب» اصوليين: استدلال اصوليين بر حجيت نصوص و ظواهر كتاب خلاصه اين است كه:

قرآن كتاب لغز و معمى نيست تا تمام‌