اما در آخرت مؤمنان را موعود است بحكم‌ «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ» و كافران را ممنوع بحكم‌ «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ» مؤمنان حق را در دنيا به ديده ايمان بينند و در آخرت بنظر عيان «انكم سترون ربكم يوم القيامة» كما ترون القمر ليلة البدر».

(از مصباح الهداية ص ٣٧، ٣٩) بالجمله در اصطلاح صوفيان رؤيت حق لقاء اوست كه‌ «مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ».

رؤيت عيان در اين جهان متعذر است اما در آخرت مؤمنان را موعود است بحكم‌ «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ» و كافران را ممنوع بحكم‌ «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ».

مؤمنان حق را در دنيا بديده ايمان بينند و در آخرت بنظر عيان «لانكم سترون ربكم يوم القيمة كما ترون القمر ليلة البدر» (مصباح الهدايه ص ٣٧، ٣٩ تاريخ تصوف ص ٦٤٦، لمع ص ٣٥٠) پير طريقت گفت: آن ديده كه او را ديد بديدن غير او كى پردازد؟ آن جان كه با او صحبت يافت، با آب و خاك چند سازد؟ خو كرده در حضرت مواصلت، مذلت حجاب چند برتابد، و الى بشهر خويش در غربت عمر چون بسر آرد؟

(از عده ج ٥ ص ٤٥٢) حضرت امير فرمودند

«لا اعبد ربا لم اره»

بحث متكلمان اين است كه آيا خدا در روز قيامت ديده ميشود يا نه معتزله و جهم بن صفوان گويند خداوند در آخرت رؤيت نشود از عكرمه و حسن روايت شده است كه رؤيت خدا ممكن ميشود، مجسمه گويند خدا هم در دنيا و هم در آخرت رؤيت شود عده ديگر مانند اهل سنت و مرجئه و ضرار بن عمرو كه از جمله معتزله است گويد خدا در آخرت رؤيت شود و در دنيا رؤيت نمى‌شود البته مطابق موازين و اصول فلسفى و روايات و آيات خدا قابل رؤيت نبود و آيات و روايات متشابهى كه مفهم و موهم اين معنى بود تأويل شده است.

(رجوع شود به ملل و نحل ابن حزم ج ٣ ص ٢)

رُؤياء صادِقَه‌

- (اصطلاح عرفانى) يعنى خواب‌هائى كه درست و مطابق با واقع است و بالجمله آنچه انسان در خواب بيند اگر مطابق با واقع باشد رؤياى صادقانه گويند.

كاشانى گويد نفس در اثر اتصال بنفوس فلكى نقوشى در وى مرتسم ميگردد و به حوادث آينده علم پيدا ميكند و اين معنى هم در عالم خواب دست ميدهد و هم در بيدارى، آنچه در خواب باشد رؤياى صادقانه و آنچه بين نوم و يقظه دست دهد خلسه گويند و نيز اين نقوش اگر در عالم خواب منقش گردد اگر معلول امور مزاجى و مادى باشد نه بواسطه اقتباس از مبادى عاليه آن را اضغاث احلام نامند و آنچه از مبادى عاليه باشد كشف و شهود گويند، و روايت است كه‌

«اول ما بدء به رسول الله من الوحى الرؤيا الصادقة»

و اين رؤيا جزئى از نبوت است كه در مورد حضرت ابراهيم فرمودند «قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا» (از مصباح الهدايه ص ٩٢- ١٦١ كشاف ص ٥٩٧).