فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٨٨٩ - ذ
عرفا تاليف نگارنده.
(از كشاف ج ١ ص ٥٦٥) و در اصطلاح فلاسفه يكى از قواى محسوسه است رجوع شود به فرهنگ علوم عقلى تاليف نگارنده.
و نزد صوفيه اول درجه شهود را ذوق گويند شهودى كه در اثناء بوارق متواليه باشد و ذوق را در مرتبت كامل تر شرب گويند.
(از شرح تعرف ص ١٦٠) هجويرى گويد ذوق مانند شرب باشد اما شرب جز اندر راحات مستعمل نيست و ذوق مر رنج و راحات را نيكو آيد چنانكه كسى گويد «ذقت الخلاف و ذقت البلاء و ذقت الراحة» همه درست آيد و در شرب گويند «شربت بكأس الوصل و بكأس الود» چنانكه خداى متعال فرمودند «ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ» (از كشاف ص ٥١٢- تاريخ تصوف ص ٦٤٥- كشف المحجوب ص ٥٠٨) ساوجى گويد:
از عمر ذوق ديدم وقتى كه با تو بودم
ذوقى چنان ندارد بيدوست زندگانى
چون مجمر از فراقت دارم دلى پر آتش
در دم بسر در آيد زين آتش نهانى
از درد درد خويشم يكدل مدار خالى
كانست عاشقان را اسباب كامرانى