خواجه گويد: مقصود تو از دوست عتاب او با تست نه خطاب تو با اوست، تا قصة عشق دراز كند و زمانى با دوست راز كند، حكايت از گذشته خطاست و شكايت از دوست نه سزاست.

و بعضى گويند مراد از عتاب، عتاب با نفس است در كارهاى بد كه او را باز دارد و ملامت كند از آنها.

(كشاف ص ٩٥١- رسائل خواجه ص ١١٦).

عِتق‌

- (اصطلاح فقهى) مقابل حراست و آزاد كردن برده باشد كه يكى از مستحبات مؤكده است.

(از قواعد شهيد ص ٢٤) و فى عبارات التحرير مثل:

انت عتيق او عتق خلاف و لا عبرة بغير ذلك من الا الفاظ صريحا كان مثل ازلت عنك الرق او فككت رقبتك او كناية مثل انت سايبه و كذا لا عبرة بالنداء مثل يا حر و يا عتيق و ان قصد التحرير بذلك كله و فى اعتبار التعين للمعتق و يشترط بلوغ المولى و رشده و قصده التقرب به الى الله و كونه غير محجور عليه بفلس او مرض فيما زاد على الثلث و الاقرب صحة مباشرة الكافر و كونه محلا بالنذر لا غيره و لا يقف العتق على اجازة المالك بل يبطل عتق الفضولى و لا يجوز تعليقه على شرط ...

(از شرح لمعه ج ٢ ص ١٥٦، ١٥٨)! در معتقد الاماميه آمده است:

عتق صحيح نباشد الا از كسى كه تمام عقل باشد، و كسى را برو ولايتى نباشد كسى وى را بر آن اجبار نكرده باشد. و بآن كه حجرش كرده باشند، و مختار باشد، قصد آن كرده باشد كه آزاد كند، و لفظى كه صريح باشد آن را بگويد، و از شرط دور باشد، الا در نذر كه بآن شرط باشد، و آزاد كردن مسلمانى باشد [يا كسى‌] كه در حكم اسلام باشد.

و چون اين شرائط حاصل باشد، بى‌خلافى عتق صحيح باشد.

و اگر بر خلل باشد، در صحت وى خلاف است. اگر كسى دعوى صحتش كند، دليل برو بود.

و چون نيمى از بنده خود آزاد كند، يا بيشتر، يا كمتر، تمام آزاد شود و اگر مشترك باشد، و نصيب خود آزاد كند، پس اگر توانگر باشد، بفرمايند وى را تا باقى را بخرد. و چون بخرد، آزاد شود.

و اگر درويش باشد، در باقى قيمتش كار فرمايند.

و آزاد كردن در مرض موت از اصل تركه باشد، اگر واجب باشد، و اگر نه، از ثلث تركه باشد. و اگر تبرعا آزاد كرده باشد، و غير از وى مالى ديگر ندارد، ثلثش آزاد باشد. و باقى را كار فرمايند.

و روا نباشد در كفارت نابينا و گنگ آزاد كردن.

و تدبير آزاد كردن بنده است بعد از وفات. و شروط او شروط عتق است.

روا بود فروختن وى بعد از آنكه نقص تدبيرش كند.

و مكاتبت: بنده را با بهاى معلوم با خود فروختن است، و آن دو گونه است:

مشروط، و غير مشروط.

مشروط آنست كه شرط كند در بيع كه هر وقت كه از اداى ثمن عاجز شود، در