- (اصطلاح فلسفى و فقهى) علم باشياء را در مقام اجمال علم اجمالى مينامند چنانكه علم علت بمعولات و لوازم معلولات خود بنحو علم اجمالى است علم ذات حق بذات خود عين وجود نظام جملى جهان است و از اين جهت علم او بذات خود علم به كليات بوده و بواسطه كليات علم به جزئيات موجودات است كه مبدأ تفاصيل آن معلومات است است و اين ما حصل معنى علم اجمالى در عين كشف تفصيلى.

قطب الدين گويد و علم بعضى تفصيلى و بعضى اجمالى است اما تفصيلى آنست كه اشياء را بداند متمايز در عقل و منفصل بعضى از بعضى و اجمالى همچنان باشد كه كسى مسأله را دانست آنگاه غافل شد آن را ازو پرسند چه جواب از آن حاضر ميشود در ذهن او و اين بقوت محض نيست چه پيش او حالتى بسيط حاصل است كه مبدأ تفاصيل آن معلومات است پس آن علم بقوت نباشد از وجهى و بقوت از وجهى ديگر (درة التاج بخش سوم ص ٨٧ و رجوع شود باسفار ج ٣ ص ٣٧- شرح منظومه ص ١٤٦) رجوع بعلم شود.

از علم اجمالى در اصول مراد علم فى الجمله است به وجود محرمات و محللات و غيره در شرع و يا علم اجمالى بوجود حرامى در ميان امور محصوره يا غير محصور، و يا علم فى الجمله است بوجود حكمى براى موضوع خاص يا موضوعاتى در مقابل علم تفصيلى باحكام شرعى و علم اجمالى را صورى مختلف است زيرا اجمال طارى يا از جهت متعلق حكم است با وجود معلوم بودن نفس حكم بطور تفصيل و يا از جهت حكم و متعلق هر دو است يا از جهت اشتباه مصاديق متعلق حكم است يا از جهت اشتباه در خطاب شارع يا در مكلف به است يا در مكلف و اطراف آن يا محصور است يا غير محصور و بالجمله علم اجمالى هم مانند علم تفصيلى موجب تنجز تكليف است و در طريقه عمل بحث است (رجوع شود برسائل ص ١٦).

عِلمِ إِخلاص‌

- (اصطلاح عرفانى) رجوع باخلاص شود.

عِلمِ أحوال‌

- (اصطلاح عرفانى) رجوع بعلم شود.

عِلمِ أخلاق‌

- (اصطلاح عرفانى) علم اخلاق عبارت از علم سلوك است و از انواع حكمت عملى است كه تهذيب اخلاق گويند و حكمت خليقه هم گويند.

عِلمِ أدنى‌

- مراد علم طبيعى است و يكى از اقسام حكمت نظرى است (از كشاف ص ٥٠٥)

عِلمِ ادَب‌

- علوم مختلف ادبيه عبارتند از:

١- عِلمِ اصول‌

- رجوع باصول و (موافقات ج ١ ص ٢٩) شود.

٢- عِلمِ بَلاغَت‌

- علم معانى بيان را گويند.