تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٩ - ذكر اخبار داله بر وجوب اعلام و ارشاد

استدلال مذكور ضعيف و مورد خدشه است زيرا ظاهرا مقصود از « رجس » چيزى است كه ذاتا رجس و پليد باشد همچون نفس نجاسات مانند بول، خون، منى، مردار نه آنچه رجس عارض بر آن باشد نظير متنجّسات، بنابراين آيه اختصاص به عناوين نجسه يعنى نجاسات دهگانه دارد و شامل مثل مورد بحث يعنى روغن متنجّس نمى‌گردد.

از اين گذشته اگر بخواهيم آيه را تعميم داده و شامل متنجّس نيز بدانيم لازم مى‌آيد كه اكثر افراد از تحت آن خارج باشد چه آنكه اكثر متنجّسات واجب الاجتناب نمى‌باشند.

مضافا باينكه وجوب اجتناب به نص آيه در جائى ثابت است كه شيئ مورد اجتناب رجسى بوده كه از عمل شيطان محسوب شود يعنى از مبتدعات و پديده‌هاى او بحساب آيد، بنابراين وجوب اجتناب مطلق اختصاص به چيزى دارد كه زائيده عمل شيطان باشد اعمّ از آنكه نجس بوده همچون خمر يا قذر و پليد معنوى بحساب آيد همچون قمار و معلوم و واضح است كه مايعات متنجّس همچون روغن و گل و رنگ و شيره وقتى نجس شدند از اعمال شيطان و پديده فعل او نمى‌باشند.

و اگر مقصود از عمل شيطان، فعل مكلّف كه باغواء شيطان در خارج تحقّق مى‌يابد باشد و در نتيجه مراد از مذكورات در آيه استعمال آنها بنحو خاصّ بوده معنا چنين مى‌باشد:

انتفاع از اين مذكورات رجس و پليد بوده و زائيده عمل شيطان است چنانچه در ساير معاصى و گناهان گفته مى‌شود: اين اعمال و افعال از عمل شيطان مى‌باشند در اينصورت نيز آيه بر وجوب اجتناب از استعمال متنجّس نداشته مگر وقتى كه ثابت شود استعمال رجس و پليد است و اين خود اوّل كلام است.

و بهرصورت آيه شريفه بر مطلوب اصلا دلالت نداشته و با آن نمى‌توان اثبات كرد كه انتفاع از روغن متنجّس حرام و غير مشروع است.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

از برخى مطالب كه ذكر نموديم روشن مى‌شود كه استدلال بر حرمت انتفاع از روغن متنجّس به آيه شريفه‌ «والرّجز فاهجر» ضعيف و سست مى‌باشد.