تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٩ - تفصيل در شروط حرام

به معصيت و گناهى كه از غير صادر مى‌شود شرط بحساب آيد بطورى كه اگر در خارج منتفى شود معصيت نيز در خارج تحقّق نمى‌يابد، بنابراين آنچه از مرحوم شيخ طوسى قبلا گذشت و فرمود:

ترك بذل طعام بكسيكه از تلفش خائف هستيم حرام است و مستند و دليل ما فرموده حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است كه فرمودند:

من اعان على قتل مسلم الى آخر الحديث.

محلّ تأمّل و مناقشه است زيرا براى حرمت ترك بذل طعام صحيح نيست به دليل مزبور تمسّك نمود چه آنكه تارك بذل طعام را معين در موت و هلاكت جائع نمى‌توان قرار داد مگر آنكه بگوئيم مقصود مرحوم شيخ استدلال باينحديث از طريق فحوى مى‌باشد و تقرير آن اينستكه:

در منطوق اين روايت آمده است:

كسيكه بشطر كلمه بر هلاكت و قتل مسلمانى اعانت كند كذا و كذا.

حال اگر با شطر كلمه اعانت بر قتل مسلمان صادق باشد و از محرّمات بحساب آيد و بر شخص اجتناب آن لازم باشد بطريق اولى ترك اطعام اگر منجر به هلاكت مسلمان گردد اعانت بر موت و قتل محسوب شده و احتراز از آن لازم مى‌باشد فلذا مرحوم علّامه در كتاب مختلف الشّيعه پس از آنكه اين استدلال و نظريّه را از مرحوم شيخ الطّائفه حكايت نموده خود در مقام استدلال متمسّك بوجوب حفظ نفس در صورتى قدرت و عدم ضرر گرديده يعنى فرموده:

اگر حيات شخصى را مرگ تهديد كند بر ديگران در صورتيكه قدرت بر حفظ نفس او داشته و ضررى متوجّه آنها نگردد واجب است وى را از مرگ و هلاكت محفوظ بدارند.

تفصيل در شروط حرام‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ممكنست در شروط حرامى كه انجام آنها از مصاديق اعانه بر شرط حرام محسوب مى‌شود بتفصيل قائل شد و شرح آن‌چنين است: