تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦ - ذكر حديث تحف العقول

اينها از آلات ديگر كه هم در جهات صلاح مصرف شده و هم در وجوه فساد بكار گرفته مى‌شوند و اساسا آلت صلاح و فساد تلقّى مى‌شوند.

در نتيجه بايد گفت:

هيچ اشكال و ايرادى در تعليم و تعلّم صنعت مذكور نبوده و گرفتن اجرت بر آن و عمل كردن بواسطه‌اش مشروع بوده و مى‌توان براى كسيكه اين عمل مصلحت دارد انجامش داد و بايد توجّه داشت كه حلّيت اين عمل و انجام صنعت مزبور اختصاص بگروه و طائفه خاصّى نداشته بلكه براى جميع خلائق مى‌توان آنرا عملى ساخت و در عين حال بر ايشان حرام است از آن در جهان فساد استفاده كرده وصرف مضارّ ديگران بنمايند و بهرتقدير صنعت يادشده و آلت مزبور وقتى عملى گرديد و بكار گرفته شد نه بر عالم وزر و وبالى بوده و نه بر متعلّم اثم و گناهى مى‌باشد چه آنكه بحسب فرض در صرف آن رجحان بوده و موجب تأمين منافع و مصالح آنها مى‌باشد حتّى بسا قوام و بقاء ايشان در گرو آنها است، بلى اثم و گناه بر كسى است كه از آنها در صرف جهات فساد و حرام استفاده كند و جهت آن اينستكه:

خداوند متعال صناعتى را كه حرام هستند و از آنها فساد محض برخاسته مى‌شود محرّم قرار داده نظير برابط، مزامير، شطرنج و هرآلت و وسيله‌اى كه صرف لهو ميشود و نيز مانند صلبان و اصنام و اشباه اينها همچون ساختن مشروبات حرام و آنچه از آن و در آن فساد محض بوده و از آن و در آن هيچ وجه و عنوان صلاحى نمى‌باشد، پس اينگونه امور تعليم و تعلّم و عمل نمودن با آن و اجرت گرفتن بر آن و تمام تصرّفات در آنها بهرنحوى از انحاء كه باشد حرام و غير مشروع است مگر آنكه صناعتى بوده كه گاهى در جهتى از جهات منافع صرف گردد اگرچه در برخى از اوقات صرف معاصى نيز مى‌گردد.

بنابراين بخاطر وجود همين جهت مصلحت در آنها تعليم و تعلّمشان حلال گشته و عمل با آنها مشروع اعلام گرديده است و در عين حال صرف آنها در غير جهت حقّ و صلاح حرام و نامشروع مى‌باشد.