تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٦ - وجه اشكال در كلام صاحب حاشيه بر ارشاد

و معلوم مى‌شود، كلام صاحب حاشيه را قبلا نقل كرديم و آن اين بود:

اگر فروش انگور بكسيكه آنرا شراب درست مى‌كند اعانه باشد لازمه‌اش اينستكه معامله اكثر مردم را ممنوع و حرام بدانيم.

وجه اشكال در كلام صاحب حاشيه بر ارشاد

وجه اشكال در اينكلام آنستكه گفتيم:

مجرّد فروختن انگور بكسيكه مى‌دانيم آنرا عنقريب شراب مى‌كند بدون اينكه بايع بقصد مشترى عالم باشد حرام نيست نه از جهت شرط و نه از حيث مشروط حال با اينوصف چگونه بتوان از معامله اكثر مردم نهى نمود با اينكه غالبا بايعين از قصد مشترى‌ها آگاه و مطّلع نيستند لذا بر بيعشان اعانه بر اثم و عصيان صادق نيست.

شرح مطلوب‌

قوله: كما اعترف به فيما تقدّم: ضمير در « به » به كون اعطاء السّوط اعانة راجع است.

قوله: كما عترف به فى شرح الارشاد: ضمير در « به » به كون مبيع العنب كذلك راجع است.

قوله: مع فعله توصّلا الى الحرام: ضمير در « فعله » به شرط راجع است.

قوله: كما جزم به بعض: ضمير در « به » به بناء بر اينكه شرط حرام، حرام است راجع مى‌باشد.

قوله: مع قصد التوصّل به الى التّخمير: ضمير در « به » به بيع العنب راجع است.

قوله: كغرس العنب لاجل ذلك: مشار اليه « ذلك » تخمير مى‌باشد.

قوله: و ان علم أنّه سيخمّر العنب: ضمير در « انّه » به مشترى عود مى‌كند.

قوله: بارادة جديدة منه: ضمير در « منه » به مشترى عود مى‌كند.

قوله: فانّه لو علم ارادته: ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « ارادته » به مشترى برمى‌گردد.