تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٠ - ذكر اخبار داله بر وجوب اعلام و ارشاد

استدلال‌كننده‌گان گفته‌اند:

كلمه « رجز » يعنى رجس و پليدى بنابراين معناى آيه آنستكه:

رجس و پليدى را كنار گذارده و از آن دورى نما و چون روغن متنجّس نيز از مصاديق رجس است لا جرم بمقتضاى آيه بايد از آن فاصله گرفت و مورد انتفاع قرار نداد.

وجه ضعف اين استدلال آنستكه:

رجز اگرچه بمعناى رجس و پليدى است ولى نمى‌توان بآن حرمت انتفاع از متنجّسات را اثبات كرد بلكه اين كلمه صرفا بر عين نجاسات قابل انطباق و صدق است چنانچه شرحش قبلا گذشت.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

از تمام استدلالات ذكرشده ضعيف‌تر و بى‌ثبات‌تر، استدلال به آيه تحريم خبائث يعنى و يحرّم عليهم الخبائث مى‌باشد، مستدلّين باين آيه فرموده‌اند:

روغن متنجّس بلكه هرمتنجّسى خبيث است و بمقتضاى آيه شريفه هرخبيثى حرام و واجب الاجتناب مى‌باشد در نتيجه انتفاع از روغن متنجّس غير مشروع است و بايد توجّه داشت كه تحريم مطلق دلالت بر عموم انتفاع دارد يعنى هرانتفاعى از آن حرام و غير جايز است.

وجه ضعف آنستكه:

روشن و آشكار است كه مقصود از تحريم، تحريم كلّ انتفاعات نبوده بلكه خصوص اكل محرّم مى‌باشد و قرينه بر اين معنا حلّيت طيّبات است كه در آيه آنرا مقابل تحريم خبائث آورده و پرواضح است مراد از حلّيت طيّبات، اكل و تناول آنها مى‌باشد لا جرم در مقابل منظور از حرمت خبائث نيز بايد اكل و تناول آنها مقصود باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: و يدلّ عليه: ضمير در « عليه » به جواز انتفاع راجع است.

قوله: و لا حاكم عليها: ضمير در « عليها » به قاعدة حلّ الانتفاع راجع است.