بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧١ - ١ آسمان

معذّب‌اند.[١] اينگونه روايات به روشنى دلالت دارد كه عالم برزخ (شامل بهشت ودوزخ برزخى)، در باطن جهان مادّى، و البتّه موقّتى و تا روز قيامت است.

سه نظريّه در باره مكان بهشت‌

در مورد مكان بهشت جاويد- كه جايگاه ابدى نيكوكاران است-، سه نظر وجود دارد:

١. آسمان‌

عدّه‌اى بر اين باورند كه بهشت جاويد، در آسمان قرار دارد؛ زيرا قرآن در گزارش معراج پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:

«وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌* عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى‌* عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى‌.[٢]

و قطعاً [پيامبر] بار ديگر، او (جبرئيل) را ديد، نزديك آخرين درخت سدر، در همان جا كه بهشتِ مأواست».

يعنى بهشتِ مأوا، همان بهشت جاويد است‌[٣] كه نزديك آخرين درخت سِدر، در بالاترين نقطه آسمان قرار دارد.

همچنين در آيه‌اى ديگر است كه:

«وَ فِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ.[٤]

[١]. ر. ك: ص ٣٥( فصل يكم: معانى بهشت در قرآن/ بهشت برزخ).

[٢]. نجم: آيه ١٣- ١٥.

[٣]. گفتنى است كه برخى، بهشت مأوا را به بهشت برزخى يا بهشت آدم، تفسير كرده‌اند؛ ولى با توجّه به‌آيه:

« أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى‌ نُزُلًا بِما كانُوا يَعْمَلُونَ»( سجده: آيه ١٩) و آيه:

« فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‌»( نازعات: آيه ٤١)، ظاهراً اين آيه نيز به بهشت جاويد، اشاره دارد. بسيارى از بزرگان اهل تفسير، همين نظريّه را پذيرفته‌اند( ر. ك: مجمع البيان: ج ٩ ص ٢٦٥، الميزان فى تفسير القرآن: ج ١٨ ص ٢٧٥).

[٤]. ذاريات: آيه ٢٢.