بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث

پيش گفتار

گزارش اجمالى كتاب

روش تدوين كتاب

قدردانى و سپاس

بخش يكم بهشت

واژه شناسى«جنت»

واژه«جنت» در قرآن و حديث

فصل يكم معانى بهشت در قرآن

1/ 1 بهشت آدم

1/ 2 بهشت دنيا

1/ 3 بهشت برزخ

1/ 4 بهشت آخرت

فصل دوم آفرينش بهشت

2/ 1 بهشت و دوزخ، دو آفريده اند

2/ 2 آفرينش بهشت، پيش از دوزخ

پژوهشى در باره وجود كنونى بهشت و دوزخ

نظريه نخست بهشت و دوزخ، آفريده شده اند

ادله وجود فعلى بهشت و دوزخ

1 آياتى از سوره نجم

2 آيه اى از سوره آل عمران

3 آيه اى ديگر از سوره آل عمران

4 احاديث داله بر وجود فعلى بهشت و دوزخ

نظريه دوم بهشت و دوزخ، در آينده آفريده مى شوند

دليل نظريه دوم

1 ناپايدارى جهان

2 منافات داشتن فعليت بهشت و دوزخ، با حكمت

نظريه سوم بهشت و دوزخ، هم آفريده شده اند و هم آفريده نشده اند

2/ 3 جايگاه بهشت

سخنى در باره مكان بهشت

مكان بهشت برزخى

سه نظريه در باره مكان بهشت

1 آسمان

2 بى نيازى بهشت از مكان

3 باطن جهان

فصل سوم نام هاى بهشت

3/ 1 بهشت

3/ 2 بهشت پر نعمت

3/ 3 فردوس

3/ 4 سراى سلامت

3/ 5 سراى پرهيزگاران

3/ 6 سراى ماندگارى

3/ 7 سراى امنيت

3/ 8 سراى كرامت

فصل چهارم ويژگى هاى بهشت

4/ 1 گستردگى بهشت

4/ 2 زمين بهشت

4/ 3 ساختمان بهشت

4/ 4 درهاى بهشت

4/ 5 سراپرده هاى بهشت

4/ 6 بالاخانه هاى بهشت

4/ 7 چشمه هاى بهشت

4/ 8 جويبارهاى بهشت

4/ 9 درخت هاى بهشت

4/ 10 درخت طوبا

4/ 11 سايه هاى بهشت

4/ 12 ميوه هاى بهشت

4/ 13 فرش هاى بهشت

4/ 14 تخت هاى بهشت

4/ 15 ظرف هاى بهشت

4/ 16 خدمتكاران بهشت

4/ 17 مركب بهشت

4/ 18 حيوانات بهشت

توضيحى در باره شرط بهشتى شدن مركب حج گزار

4/ 19 بازارهاى بهشت

4/ 20 خوراك بهشتيان

4/ 21 نوشيدنى بهشتيان

4/ 22 جامه هاى بهشتيان

4/ 23 زيورهاى بهشتيان

4/ 24 همسران بهشتيان

4/ 25 زيبايى بهشتيان

4/ 26 ملحق ساختن فرزندان اهل بهشت به آنان

4/ 27 آوازخوانى براى بهشتيان

4/ 28 هر آنچه دل بخواهد و ديده از آن لذت ببرد، در بهشت هست

4/ 29 بهترين چيز در بهشت

الف - خشنودى خداى سبحان

ب - محبت خدا

ج - ديدار خدا

فصل پنجم آنچه در بهشت نيست

5/ 1 تكليف

5/ 2 رنج و خستگى

5/ 3 بيم و اندوه

5/ 4 بيمارى هاى روحى

5/ 5 بيمارى هاى جسمى

5/ 6 گرما و سرما

5/ 7 خواب

5/ 8 ادرار و مدفوع

5/ 9 پيرى

5/ 10 مرگ

5/ 11 و اين چند چيز

فصل ششم تشويق به طلبيدن بهشت

6/ 1 ارزش بهشت

6/ 2 ورود به بهشت، ارزان است

6/ 3 به ياد بهشت بودن

6/ 4 غفلت از بهشت

6/ 5 شوق به بهشت

6/ 6 مجسم شدن بهشت

فصل هفتم عوامل بهشتى شدن

7/ 1 رحمت خدا

7/ 2 خرد

7/ 3 دانش و فرزانگى

7/ 4 شعار توحيد، با شروط آن

الف - توحيد، بهاى بهشت است

ب - شرط صداقت

ج - شرط اخلاص

د - نشانه اخلاص، دورى كردن از حرام هاست

ه - نشانه اخلاص، فرمانبرى از خدا و پيامبر او و ولايت اهل بيت عليهم السلام است

7/ 5 ايمان و كردار نيك

7/ 6 ولايت اهل بيت

7/ 7 به جا آوردن واجبات

7/ 8 دورى از حرام ها

7/ 9 تحمل ناملايمات

7/ 10 خوى هاى والا و كردارهاى نيكو

الف - شكيبايى

ب - مخالفت با هوس

ج - جهاد مالى و جانى

د - زهدورزى

ه - گذشت

و - نيكويى نهاد

ز - نيكويى اخلاق

ح - فرو خوردن خشم

ط - عيبپوشى

ى - ياد كردن گور

ك - گمان نيك داشتن به خدا

ل - انصاف داشتن در معاشرت با مردم

م - خدمت به خانواده

ن - نيكى كردن به دختران

س - سرپرستى يتيمان

ع - اطعام مستمندان

ف - اطعام مؤمن

ص - بر آوردن نياز مؤمن و شاد كردن او

ق - ديدار برادران

ر - شب زنده دارى

ش - روزه مستحبى

ت - دستگيرى از نابينا

ث - كنار زدن شى ء مزاحم از راه

خ - دفع گزند آب يا آتش

ذ - ساختن مسجد

ض - اذان گفتن

ظ - انا لله گفتن به هنگام مصيبت

غ - زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام

يا - آزمندى به بهشت

يب - جوياى بهشت بودن

يج - و اين چند عامل

فصل هشتم باغ هاى بهشت

8/ 1 مجالس علم

8/ 2 مجالس ذكر خدا

8/ 3 مسجدها

8/ 4 ميان منبر و خانه پيامبرصلى الله عليه و آله

8/ 5 جايگاه قبر امام حسين عليه السلام

8/ 6 كوفه

8/ 7 «حا ميم» ها

8/ 8 بيمارى مؤمن

8/ 9 ديدار برادران

فصل نهم نهال هاى بهشت

9/ 1 لا إله إلاالله

9/ 2 سبحان الله

9/ 3 تسبيحات چهارگانه

9/ 4 لا حول و لا قوة إلابالله

فصل دهم هزينه ساخت بهشت

10/ 1 تسبيحات چهارگانه

10/ 2 رفيق مسجد بودن

10/ 3 برادرى كردن براى خدا

10/ 4 شعرسرايى در باره اهل بيت عليهم السلام

10/ 5 و اين چهار خصلت

فصل يازدهم گنج هاى بهشت

11/ 1 لا حول و لا قوة إلابالله

11/ 2 تسبيحات

11/ 3 فاتحة الكتاب

11/ 4 انتظار كشيدن براى نماز، پس از هر نماز

11/ 5 شكيبايى

11/ 6 و اين چند خصلت

فصل دوازدهم كليدهاى بهشت

12/ 1 يكتاپرستى

12/ 2 شكيبايى

12/ 3 نماز

12/ 4 جهاد

فصل سيزدهم كسانى كه بهشت برايشان ضمانت شده است

13/ 1 كسانى كه خدا بهشت را برايشان ضمانت كرده است

13/ 2 كسانى كه پيامبر(ص) بهشت را برايشان ضمانت كرده است

13/ 3 كسانى كه امام على(ع) بهشت را برايشان ضمانت كرده است

13/ 4 كسانى كه امام باقر(ع) بهشت را برايشان ضمانت كرده است

13/ 5 كسانى كه امام صادق(ع) بهشت را برايشان ضمانت كرده است

فصل چهاردهم موانع ورود به بهشت

فصل پانزدهم نظام بهشت

15/ 1 پروانه ورود به بهشت

15/ 2 درود بهشت

15/ 3 نخستين كسانى كه به بهشت، وارد مى شوند

الف - محمد صلى الله عليه و آله و خاندانش

ب - ستايشگران

ج - شهيدان

د - اهل نيكى

ه - تهى دستان مهاجر

و - تهى دستان قانع

ز - مؤذنان

ح - بازرگان راستگو

ط - برده سياه

15/ 4 ويژگى نخستين گروه وارد شونده به بهشت

15/ 5 كسانى كه بدون حسابرسى، به بهشت مى روند

15/ 6 كسانى كه پنهانى، وارد بهشت مى شوند

15/ 7 آخرين پيامبرى كه وارد بهشت مى شود

15/ 8 احاديثى در باره آخرين كس از مردم كه وارد بهشت مى شود

15/ 9 جاودانگى بهشتيان

15/ 10 وراثت بهشتيان

فصل شانزدهم درجات بهشت

16/ 1 تفاوت درجات بهشت

16/ 2 انواع درجات بهشت

16/ 3 آنچه موجب تفاوت درجات مى شود

الف - شناخت

ب - كردار

16/ 4 درجه اهل گفتار و درجه اهل كردار

16/ 5 سروران اهل بهشت

16/ 6 سرداران اهل بهشت

16/ 7 زيور بهشت

16/ 8 درجه پيامبر(ص) و اهل بيت او

16/ 9 نزديك ترين مردم به پيامبر(ص) از نظر درجه

الف - شيعيان اهل بيت عليهم السلام

ب - سرپرست يتيم

ج - دارنده اين ويژگى ها

16/ 10 كسانى كه در بهشت، درجه ويژه دارند

الف - مجاهد

ب - شهيد

ج - دوستى ورزان در راه خدا

د - غم ديدگان و گرفتاران و بيماران

ه - پارسايان

و - آموزگار قرآن

ز - قارى قرآن

ح - صاحبان اين صفات

16/ 11 احاديثى در باره دون پايه ترين بهشتيان

فصل هفدهم نويد داده شدگان به بهشت

17/ 1 اهل بيت پيامبر(ص)

17/ 2 شمارى از ياران پيامبر(ص)

1 ابو دحداح

2 ابو ذر غفارى

3 ابو طالب

5 جعفر بن ابى طالب(جعفر طيار)

6 حارثة بن سراقه

7 حمزة بن عبد المطلب

8 حنظله

9 زيد بن حارثه

10 سلمان فارسى

11 عبد الله بن رواحه

12 عمار بن ياسر

13 مقداد بن اسود

14 يزيد بن نويره

17/ 3 شمارى از ياران امام على(ع)

1 اويس قرنى

2 جندب الخير ازدى

3 رشيد هجرى

4 زيد بن صوحان

5 محمد بن ابى بكر

6 ميثم تمار

17/ 4 شمارى از ياران امام حسين(ع)

شهيدان كربلا

17/ 5 شمارى از ياران امام باقر(ع)

1 ابو بصير مرادى

2 ابو بصير مكفوف

3 بريد بن معاويه

4 زراره

5 محمد بن مسلم

17/ 6 شمارى از ياران امام صادق(ع)

1 حمران بن اعين

2 زيد شحام

3 علباء

4 عيسى بن ابى منصور

5 جوانى از كاتبان بنى اميه

6 فضيل بن يسار

7 معلى بن خنيس

17/ 7 شمارى از ياران امام كاظم(ع)

1 على بن يقطين

2 هشام بن حكم

17/ 8 شمارى از ياران امام رضا(ع)

1 صفوان بن يحيى

2 عبد الرحمان بن حجاج

3 على بن عبيد الله بن حسين بن على بن الحسين عليه السلام

4 يونس بن عبد الرحمان

17/ 9 شمارى از ياران امام جواد(ع)

1 ابراهيم بن ابى محمود

2 على بن مهزيار

17/ 10 شمارى از ياران امام هادى(ع)

1 ايوب بن نوح

17/ 11 مردانى بهشتى

17/ 12 زنانى بهشتى

17/ 13 مردى از اهل بهشت كه هرگز نماز نخواند!

17/ 14 بيشتر اهل بهشت

الف - زنان

ب - تهى دستان

ج - ساده دلان

پژوهشى در باره حديث«عشره مبشره»

متن حديث به روايت عبد الرحمان بن عوف

متن حديث به روايت سعيد بن زيد

نكاتى در نقد حديث«عشره مبشره»

1 نقل نشدن آن به وسيله بخارى و مسلم

2 اشكال سندى در روايت عبد الرحمان بن عوف

3 اشكال سندى در روايت سعيد بن زيد

4 نقل نشدن آن به وسيله ساير افرادى كه بهشتى ناميده شده اند

5 عدم قبول شهادت متهم

6 اضطراب در متن حديث

7 تعارض با برخى از احاديث مورد قبول اهل سنت

8 برخى شواهد تاريخى بر نادرستى حديث

9 توجه به عملكرد افراد بشارت داده شده

10 تكذيب حديث به وسيله امام على عليه السلام

حديث«عشره مبشره» از نگاه علامه امينى

بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٧ - نظريه نخست بهشت و دوزخ، آفريده شده اند

پژوهشى در باره وجود كنونىِ بهشت و دوزخ‌

آيا خداى بلندمرتبه، بهشت و دوزخ را آفريده و آنها بالفعل (هم اكنون) وجود دارند؟ يا اين كه در آينده آفريده مى‌شوند؟

در پاسخ اين سؤال، سه نظريّه قابل بررسى، وجود دارد:

نظريّه نخست: بهشت و دوزخ، آفريده شده‌اند

اكثر قريب به اتّفاق علماى اسلام، بر اين باورند كه بهشت و دوزخ، پيش از اين، آفريده شده‌اند و بالفعل وجود دارند.[١] شيخ صدوق رحمه الله در اين باره مى‌گويد:

عقيده ما در باره بهشت و دوزخ، اين است كه آنها آفريده شده‌اند و پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه به معراج رفت، وارد بهشت شد و دوزخ را ديد.[٢] شيخ مفيد نيز در اين باره مى‌گويد:

[١]. ر. ك: أوائل المقالات: ص ١٢٤، المسلك فى اصول الدين: ص ١٠٤، قواعد المرام فى علم الكلام: ص ١٦٧، كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد: ص ٥٧٦، زبدة البيان: ص ٣٢٨، الفصول المهمّة: ج ١ ص ٣٦١، مجمع البيان: ج ٢ ص ٨٣٧، بحار الأنوار: ج ٨ ص ٢٠٥ ذيل ح ٢٠٤، المواقف، ايجى: ج ٣ ص ٤٨٥، شرح المقاصد فى علم الكلام: ج ٢ ص ٢١٨، شرح المواقف، جرجانى: ج ٨ ص ٣٠١، شرح مسلم، نووى: ج ٢ ص ٢٢٢ و ج ٦ ص ٢٠٧، عمدة القارى: ج ٥ ص ٣٠٣، عون المعبود: ج ١٣ ص ٥٤، شعار أصحاب الحديث: ص ٤١، التمهيد، ابن عبد البر: ج ٥ ص ١٠٨ و ج ١٩ ح ١١٢، نظم المتآثر من الحديث المتواتر: ص ٢٣١.

[٢]. الاعتقادات، صدوق: ص ٧٩.