بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٢ - ١ ناپايدارى جهان

دليل نظريّه دوم‌

كسانى كه معتقدند بهشت و دوزخ، هنوز آفريده نشده‌اند، براى اثبات مدّعاى خود، به دو دليل استدلال كرده‌اند:

١. ناپايدارى جهان‌

دليل نخست قائلان نظريّه دوم، اين است كه بهشت و دوزخ اخروى، هميشگى‌اند، در صورتى كه آنچه در اين جهان است، فانى و ناپايدار است. سيد رضى رحمه الله در اين باره مى‌گويد:

ديدگاه درست، اين است كه آنها بعداً آفريده مى‌شوند و از مواردى كه بر آن استدلال مى‌شود، سخن خداى بلندمرتبه در باره بهشت است كه: «أُكُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها؛[١] خوراكى‌ها و سايه‌اش، پايدارند». از طرفى نيز دليل وجود دارد بر اين كه هر پديده كنونى، به ناچار، نابود مى‌شود.[٢] وقتى اين دو دليل را در كنار هم بگذاريم، نتيجه اين مى‌شود كه بهشت و دوزخ، آفريده نشده‌اند.[٣] البته به اين دليل، جواب‌هاى متعدّدى داده شده است كه عبارت‌اند از: اوّلًا:

ميان دوام نعمت بهشت و وجود داشتن كنونىِ بهشت، ملازمه عقلى وجود دارد؛ زيرا مى‌توان گفت كه دوام نعمت بهشت، پيش از ورود بهشتيان به بهشت را نيز شامل مى‌شود.

[١]. رعد: آيه ٣٥.

[٢]. اشاره است به آيه:\i« كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌\E؛ هر چيزى جز ذات او، از بين رفتنى است»( قصص: آيه ٨٨).

[٣]. حقائق التأويل: ص ٢٤٦.