بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٧٧٦ - ٢ اشكال سندى در روايت عبد الرحمان بن عوف
٢. اشكال سندى در روايت عبد الرحمان بن عوف
علاوه بر مسند ابن حنبل، منابع ديگرى از اهل سنّت، مانند: سنن الترمذى،[١] مسند أبى يعلى،[٢] صحيح ابن حبّان،[٣] السنن الكبرى[٤] و الآحاد و المثانى[٥] به اسناد خود، حديثِ ياد شده را از عبد الرحمان بن عوف، نقل كردهاند؛ ولى هيچ يك از سندها صحيح نيست.[٦] افزون بر اين، در اين اسانيد، حديثِ ياد شده، از حميد فرزند عبد الرحمان بن عوف، نقل شده كه ولادتش سال ٣٢ هجرى بوده،[٧] در صورتى كه وفات پدرش در يكى از سالهاى ٣١، ٣٢ و ٣٣ گزارش شده است.[٨] بنا بر اين، او پدرش را يا درك نكرده و يا در سنّ يك سالگى درك كرده است و بديهى است كه در اين سن، امكان دريافت حديث وجود ندارد، چنان كه روايت كودكى با اين سن، به اتّفاقِ همه علما، قابل قبول نيست.[٩]
[١]. سنن الترمذى: ج ٥ ص ٦٤٧ ح ٣٧٤٧.
[٢]. مسند أبى يعلى: ج ٢ ص ٣٨٢ ح ٨٣١.
[٣]. صحيح ابن حبّان: ج ١٥ ص ٤٦٣ ح ٧٠٠٢.
[٤]. السنن الكبرى: ج ٥ ص ٥٦ ح ٨١٩٤.
[٥]. الآحاد و المثانى: ج ١ ص ١٨٢ ح ٢٣٢.
[٦]. در سند روايت، نام او،« عبد العزيز بن محمّد بن عبيد الدراوردى» آمده است. در كتب رجالى اهل سنّت، در باره او چنين آمده است:« عبد العزيز بن محمّد بن عبيد الدراوردى أبو محمّد المدنى، كان ثقة كثير الحديث يغلط»( الطبقات الكبرى: ج ٥ ص ٤٢٤، تهذيب الكمال: ج ١٨ ص ١٨٧ الرقم ٣٤٧٠). ابن حجر گفته است:« صدوق، كان يحدّث من كتب غيره فيخطى»( تقريب التهذيب: ص ٦١٥). نسايى گفته است:« ليس بقوى و قال أبو زرعة: سيئ الحفظ»( تهذيب التهذيب: ج ٣ ص ٤٤٨ الرقم ٤٨٢٥). ابو حاتم نيز گفته است:« لا يحتجّ به»( ميزان الاعتدال: ج ٢ ص ٦٣٤ الرقم ٥١٢٥).
[٧]. ر. ك: الغدير: ج ١٠ ص ١٢٢.
[٨]. الاستيعاب: ج ٢ ص ٣٩٠ الرقم ١٤٥٥، تهذيب الكمال: ج ١٧ ص ٣٢٨ الرقم ٣٩٢٣.
[٩]. ر. ك: تدريب الراوى: ص ٢٦٥.