دانشنامه بزرگ اسلامی
 
١٨٣٨ ص
١٨٣٩ ص
١٨٤٠ ص
١٨٤١ ص
١٨٤٢ ص
١٨٤٣ ص
١٨٤٤ ص
١٨٤٥ ص
١٨٤٦ ص
١٨٤٧ ص
١٨٤٨ ص
١٨٤٩ ص
١٨٥٠ ص
١٨٥١ ص
١٨٥٢ ص
١٨٥٣ ص
١٨٥٤ ص
١٨٥٥ ص
١٨٥٦ ص
١٨٥٧ ص
١٨٥٨ ص
١٨٥٩ ص
١٨٦٠ ص
١٨٦١ ص
١٨٦٢ ص
١٨٦٣ ص
١٨٦٤ ص
١٨٦٥ ص
١٨٦٦ ص
١٨٦٧ ص
١٨٦٨ ص
١٨٦٩ ص
١٨٧٠ ص
١٨٧١ ص
١٨٧٢ ص
١٨٧٣ ص
١٨٧٤ ص
١٨٧٥ ص
١٨٧٦ ص
١٨٧٧ ص
١٨٧٨ ص
١٨٧٩ ص
١٨٨٠ ص
١٨٨١ ص
١٨٨٢ ص
١٨٨٣ ص
١٨٨٤ ص
١٨٨٥ ص
١٨٨٦ ص
١٨٨٧ ص
١٨٨٨ ص
١٨٨٩ ص
١٨٩٠ ص
١٨٩١ ص
١٨٩٢ ص
١٨٩٣ ص
١٨٩٤ ص
١٨٩٥ ص
١٨٩٦ ص
١٨٩٧ ص
١٨٩٨ ص
١٨٩٩ ص
١٩٠٠ ص
١٩٠١ ص
١٩٠٢ ص
١٩٠٣ ص
١٩٠٤ ص
١٩٠٥ ص
١٩٠٦ ص
١٩٠٧ ص
١٩٠٨ ص
١٩٠٩ ص
١٩١٠ ص
١٩١١ ص
١٩١٢ ص
١٩١٣ ص
١٩١٤ ص
١٩١٥ ص
١٩١٦ ص
١٩١٧ ص
١٩١٨ ص
١٩١٩ ص
١٩٢٠ ص
١٩٢١ ص
١٩٢٢ ص
١٩٢٣ ص
١٩٢٤ ص
١٩٢٥ ص
١٩٢٦ ص
١٩٢٧ ص
١٩٢٨ ص
١٩٢٩ ص
١٩٣٠ ص
١٩٣١ ص
١٩٣٢ ص
١٩٣٣ ص
١٩٣٤ ص
١٩٣٥ ص
١٩٣٦ ص
١٩٣٧ ص
١٩٣٨ ص
١٩٣٩ ص
١٩٤٠ ص
١٩٤١ ص
١٩٤٢ ص
١٩٤٣ ص
١٩٤٤ ص
١٩٤٥ ص
١٩٤٦ ص
١٩٤٧ ص
١٩٤٨ ص
١٩٤٩ ص
١٩٥٠ ص
١٩٥١ ص
١٩٥٢ ص
١٩٥٣ ص
١٩٥٤ ص
١٩٥٥ ص
١٩٥٦ ص
١٩٥٧ ص
١٩٥٨ ص
١٩٥٩ ص
١٩٦٠ ص
١٩٦١ ص
١٩٦٢ ص
١٩٦٣ ص
١٩٦٤ ص
١٩٦٥ ص
١٩٦٦ ص
١٩٦٧ ص
١٩٦٨ ص
١٩٦٩ ص
١٩٧٠ ص
١٩٧١ ص
١٩٧٢ ص
١٩٧٣ ص
١٩٧٤ ص
١٩٧٥ ص
١٩٧٦ ص
١٩٧٧ ص
١٩٧٨ ص
١٩٧٩ ص
١٩٨٠ ص
١٩٨١ ص
١٩٨٢ ص
١٩٨٣ ص
١٩٨٤ ص
١٩٨٥ ص
١٩٨٦ ص
١٩٨٧ ص
١٩٨٨ ص
١٩٨٩ ص
١٩٩٠ ص
١٩٩١ ص
١٩٩٢ ص
١٩٩٣ ص
١٩٩٤ ص
١٩٩٥ ص
١٩٩٦ ص
١٩٩٧ ص
١٩٩٨ ص
١٩٩٩ ص
٢٠٠٠ ص
٢٠٠١ ص
٢٠٠٢ ص
٢٠٠٣ ص
٢٠٠٤ ص
٢٠٠٥ ص
٢٠٠٦ ص
٢٠٠٧ ص
٢٠٠٨ ص
٢٠٠٩ ص
٢٠١٠ ص
٢٠١١ ص
٢٠١٢ ص
٢٠١٣ ص
٢٠١٤ ص
٢٠١٥ ص
٢٠١٦ ص
٢٠١٧ ص
٢٠١٨ ص
٢٠١٩ ص
٢٠٢٠ ص
٢٠٢١ ص
٢٠٢٢ ص
٢٠٢٣ ص
٢٠٢٤ ص
٢٠٢٥ ص
٢٠٢٦ ص
٢٠٢٧ ص
٢٠٢٨ ص
٢٠٢٩ ص
٢٠٣٠ ص
٢٠٣١ ص
٢٠٣٢ ص
٢٠٣٣ ص
٢٠٣٤ ص
٢٠٣٥ ص
٢٠٣٦ ص
٢٠٣٧ ص
٢٠٣٨ ص
٢٠٣٩ ص
٢٠٤٠ ص
٢٠٤١ ص
٢٠٤٢ ص
٢٠٤٣ ص
٢٠٤٤ ص
٢٠٤٥ ص
٢٠٤٦ ص
٢٠٤٧ ص
٢٠٤٨ ص
٢٠٤٩ ص
٢٠٥٠ ص
٢٠٥١ ص
٢٠٥٢ ص
٢٠٥٣ ص
٢٠٥٤ ص
٢٠٥٥ ص
٢٠٥٦ ص
٢٠٥٧ ص
٢٠٥٨ ص
٢٠٥٩ ص
٢٠٦٠ ص
٢٠٦١ ص
٢٠٦٢ ص
٢٠٦٣ ص
٢٠٦٤ ص
٢٠٦٥ ص
٢٠٦٦ ص
٢٠٦٧ ص
٢٠٦٨ ص
٢٠٦٩ ص
٢٠٧٠ ص
٢٠٧١ ص
٢٠٧٢ ص
٢٠٧٣ ص
٢٠٧٤ ص
٢٠٧٥ ص
٢٠٧٦ ص
٢٠٧٧ ص
٢٠٧٨ ص
٢٠٧٩ ص
٢٠٨٠ ص
٢٠٨١ ص
٢٠٨٢ ص
٢٠٨٣ ص
٢٠٨٤ ص
٢٠٨٥ ص
٢٠٨٦ ص
٢٠٨٧ ص
٢٠٨٨ ص
٢٠٨٩ ص
٢٠٩٠ ص
٢٠٩١ ص
٢٠٩٢ ص
٢٠٩٣ ص
٢٠٩٤ ص
٢٠٩٥ ص
٢٠٩٦ ص
٢٠٩٧ ص
٢٠٩٨ ص
٢٠٩٩ ص
٢١٠٠ ص
٢١٠١ ص
٢١٠٢ ص
٢١٠٣ ص
٢١٠٤ ص
٢١٠٥ ص
٢١٠٦ ص
٢١٠٧ ص
٢١٠٨ ص
٢١٠٩ ص
٢١١٠ ص
٢١١١ ص
٢١١٢ ص
٢١١٣ ص
٢١١٤ ص
٢١١٥ ص
٢١١٦ ص
٢١١٧ ص
٢١١٨ ص
٢١١٩ ص
٢١٢٠ ص
٢١٢١ ص
٢١٢٢ ص
٢١٢٣ ص
٢١٢٤ ص
٢١٢٥ ص
٢١٢٦ ص
٢١٢٧ ص
٢١٢٨ ص
٢١٢٩ ص
٢١٣٠ ص
٢١٣١ ص
٢١٣٢ ص
٢١٣٣ ص
٢١٣٤ ص
٢١٣٥ ص
٢١٣٦ ص
٢١٣٧ ص
٢١٣٨ ص
٢١٣٩ ص
٢١٤٠ ص
٢١٤١ ص
٢١٤٢ ص
٢١٤٣ ص
٢١٤٤ ص
٢١٤٥ ص
٢١٤٦ ص
٢١٤٧ ص
٢١٤٨ ص
٢١٤٩ ص
٢١٥٠ ص
٢١٥١ ص
٢١٥٢ ص
٢١٥٣ ص
٢١٥٤ ص
٢١٥٥ ص
٢١٥٦ ص
٢١٥٧ ص
٢١٥٨ ص
٢١٥٩ ص
٢١٦٠ ص
٢١٦١ ص
٢١٦٢ ص
٢١٦٣ ص
٢١٦٤ ص
٢١٦٥ ص
٢١٦٦ ص
٢١٦٧ ص
٢١٦٨ ص
٢١٦٩ ص
٢١٧٠ ص
٢١٧١ ص
٢١٧٢ ص
٢١٧٣ ص
٢١٧٤ ص
٢١٧٥ ص
٢١٧٦ ص
٢١٧٧ ص
٢١٧٨ ص
٢١٧٩ ص
٢١٨٠ ص
٢١٨١ ص
٢١٨٢ ص
٢١٨٣ ص
٢١٨٤ ص
٢١٨٥ ص
٢١٨٦ ص
٢١٨٧ ص
٢١٨٨ ص
٢١٨٩ ص
٢١٩٠ ص
٢١٩١ ص
٢١٩٢ ص
٢١٩٣ ص
٢١٩٤ ص
٢١٩٥ ص
٢١٩٦ ص
٢١٩٧ ص
٢١٩٨ ص
٢١٩٩ ص
٢٢٠٠ ص
٢٢٠١ ص
٢٢٠٢ ص
٢٢٠٣ ص
٢٢٠٤ ص
٢٢٠٥ ص
٢٢٠٦ ص
٢٢٠٧ ص
٢٢٠٨ ص
٢٢٠٩ ص
٢٢١٠ ص
٢٢١١ ص
٢٢١٢ ص
٢٢١٣ ص
٢٢١٤ ص
٢٢١٥ ص
٢٢١٦ ص
٢٢١٧ ص
٢٢١٨ ص
٢٢١٩ ص
٢٢٢٠ ص
٢٢٢١ ص
٢٢٢٢ ص
٢٢٢٣ ص
٢٢٢٤ ص
٢٢٢٥ ص
٢٢٢٦ ص
٢٢٢٧ ص
٢٢٢٨ ص
٢٢٢٩ ص
٢٢٣٠ ص
٢٢٣١ ص
٢٢٣٢ ص
٢٢٣٣ ص
٢٢٣٤ ص
٢٢٣٥ ص
٢٢٣٦ ص
٢٢٣٧ ص
٢٢٣٨ ص
٢٢٣٩ ص
٢٢٤٠ ص
٢٢٤١ ص
٢٢٤٢ ص
٢٢٤٣ ص
٢٢٤٤ ص
٢٢٤٥ ص
٢٢٤٦ ص
٢٢٤٧ ص
٢٢٤٨ ص
٢٢٤٩ ص
٢٢٥٠ ص
٢٢٥١ ص
٢٢٥٢ ص
٢٢٥٣ ص
٢٢٥٤ ص
٢٢٥٥ ص
٢٢٥٦ ص
٢٢٥٧ ص
٢٢٥٨ ص
٢٢٥٩ ص
٢٢٦٠ ص
٢٢٦١ ص
٢٢٦٢ ص
٢٢٦٣ ص
٢٢٦٤ ص
٢٢٦٥ ص
٢٢٦٦ ص
٢٢٦٧ ص
٢٢٦٨ ص
٢٢٦٩ ص
٢٢٧٠ ص
٢٢٧١ ص
٢٢٧٢ ص
٢٢٧٣ ص
٢٢٧٤ ص
٢٢٧٥ ص
٢٢٧٦ ص
٢٢٧٧ ص
٢٢٧٨ ص
٢٢٧٩ ص
٢٢٨٠ ص
٢٢٨١ ص
٢٢٨٢ ص
٢٢٨٣ ص
٢٢٨٤ ص
٢٢٨٥ ص
٢٢٨٦ ص
٢٢٨٧ ص
٢٢٨٨ ص
٢٢٨٩ ص
٢٢٩٠ ص
٢٢٩١ ص
٢٢٩٢ ص
٢٢٩٣ ص
٢٢٩٤ ص
٢٢٩٥ ص
٢٢٩٦ ص
٢٢٩٧ ص
٢٢٩٨ ص
٢٢٩٩ ص
٢٣٠٠ ص
٢٣٠١ ص
٢٣٠٢ ص
٢٣٠٣ ص
٢٣٠٤ ص
٢٣٠٥ ص
٢٣٠٦ ص
٢٣٠٧ ص
٢٣٠٨ ص
٢٣٠٩ ص
٢٣١٠ ص
٢٣١١ ص
٢٣١٢ ص
٢٣١٣ ص
٢٣١٤ ص
٢٣١٥ ص
٢٣١٦ ص
٢٣١٧ ص
٢٣١٨ ص
٢٣١٩ ص
٢٣٢٠ ص
٢٣٢١ ص
٢٣٢٢ ص
٢٣٢٣ ص
٢٣٢٤ ص
٢٣٢٥ ص
٢٣٢٦ ص
٢٣٢٧ ص
٢٣٢٨ ص
٢٣٢٩ ص
٢٣٣٠ ص
٢٣٣١ ص
٢٣٣٢ ص
٢٣٣٣ ص
٢٣٣٤ ص
٢٣٣٥ ص
٢٣٣٦ ص
٢٣٣٧ ص
٢٣٣٨ ص
٢٣٣٩ ص
٢٣٤٠ ص
٢٣٤١ ص
٢٣٤٢ ص
٢٣٤٣ ص
٢٣٤٤ ص
٢٣٤٥ ص
٢٣٤٦ ص
٢٣٤٧ ص
٢٣٤٨ ص
٢٣٤٩ ص
٢٣٥٠ ص
٢٣٥١ ص
٢٣٥٢ ص
٢٣٥٣ ص
٢٣٥٤ ص
٢٣٥٥ ص
٢٣٥٦ ص
٢٣٥٧ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٣٣٧

ابوعبدالله مغربی
جلد: ٥
     
شماره مقاله:٢٣٣٧


اَبو عَبْدُ اللهِ مَغْرِبي، محمد بن اسماعيل (د٢٩٩ق/ ٩١٢ م)، صوفي و شاعر. تاريخ ولادت وي دانسته نيست، اگرچه اين گفته كه وي قريب ١٢٠ سال زيسته است (سلمي، طبقات، ٢٣٨؛ ابونعيم، ١٠/٢٢٩، ٦٤٧؛ جامي، ٩٠)، اغراق آميز مي نمايد، اما حاكي از زندگي طولاني اوست. با توجه به اين نكته، تاريخ ولادت او را مي توان در اواخر سدة ٢ ق دانست. زادگاه و نحوة زندگي و سير و سلوك وي نيز معلوم نيست و تنها مي دانيم كه مريد ابوالحسن علي بن رزين هروي بوده است (سلمي، ابونعيم، همانجاها؛ قشيري، ٤٣٤؛ انصاري، ١١١، ٢٠٤).
در احوال وي گفته اند كه پيوسته در سفر بوه (قشيري، ٢٩٠؛ عطار، ٥٥٩)، تا آنجا كه ٩٧ بار و به قولي ديگر ٧٧ بار حج گزارده است (ابن كثير، ١١/١١٧؛ ابن تغري بردي، ٣/١٧٨؛ صفدي، ٢/٢١٠) و در اين سفرها ياران و مريدانش نيز همراه او بوده اند (قشيري، عطار، همانجاها؛ نيز نك‌ : سراج، ١٧٨).
دربارة زهد وي گفته اند كه خوراك او از ريشة گياهان بود (قشيري، ٢٩١، ٤٣٤؛ عطار، صفدي، همانجاها؛ شعراني، ١/٩٣). كراماتي نيز به وي نسبت داده اند (ابن جوزي، صف‌ـة، ٤/٣٣٦، المنتظم، ٦/١١٣؛ ابن كثير، همانجا؛ مناوي، ١/٢٦٧؛ نبهاني، ١/١٧٠). مولوي نيز داستاني از كرامتهاي او را به نظم درآورده است (٢/٣١٣ ـ ٣١٤).
ابراهيم بن شيبان، ابراهيم خوّاص و ابوبكر بيكندي را در زمرة مريدان وي دانسته اند (سلمي، ابونعيم، همانجاها؛ قشيري. ١٥٣، ٤٣٤؛ هجويري، ١٨٥؛ انصاري، ٢٠٤، ٣٩١، ٤٠٣). ابراهيم بن شيبان از خردسالي در خدمت ابوعبدالله به سر برده (سراج، ٣٢٩) و به گفتة ابن ملقن، ٣٠ سال مريد وي بوده است (ص ٢١). عطار اين مدت را ٤٠ سال ذكر كرده است (ص ٧١٧). يك بار نيز ابراهيم در شام به جرم داخل شدن به دكان خمرفروشي و رختن خمهاي شراب در زندان ابن طولون گرفتار آمد، اما به وساطت ابوعبدالله مغربي رهايي يافت (قشيري، ١٥٣؛ عطار، ٧١٧ ـ ٧١٨).
غالب منابع در گذشت ابوعبدالله را در ٢٩٩ ق ذكر كرده اند (سلمي، ابونعيم، همانجاها؛ قشيري. ٤٣٤؛ انصاري، ٢٠٥؛ ابن جوزي، صف‌ـة، همانجا؛ ابن ملقن، ٤٠٣). با اين حال، برخي از مؤلفان. ٢٧٩ ق را نيز محتمل دانسته اند (نك‌ : سلمي، ابن جوزي، انصاري، همانجاها). وي در طور سينا، كنار قبر استادش ابوالحسن علي زرين، به خاك سپردهشد (نك‌ : سلمي، همانجا؛ ابونعيم، ١٠/٢٩٩؛ عطار، ٥٦١؛ ابن ملقن، همانجا).
از ابوعبدالله علاوه بر سخنان عرفاني (نك‌ : سراج، ١٠٨؛ سلمي، «جوامع»، ٥٧ـ ٥٨، طبقات، ٢٩٩ـ٢٤١؛ ابونعيم، ١٠/٢٩٩ـ ٣٣٥؛ هجويري، ١٨٦)، ابياتي نيز بر جاي مانده كه در كتب طبقات و تذكره ها پراكنده است (سلمي، همان، ٢٤٠، ٢٤١؛ ابونعيم، ١٠/٣٣٥؛ انصاري، ٢٠٦؛ صفدي، ٢/٢١١؛ ابن ملقن، همانجا).
مأخذ: ابن تغري بردي، النجوم الزاهرة، قاهره، ١٣٥١ ق/١٩٣٢ م؛ ابن جوزي، عبدالرحمن بن علي، صف‌ـة الصفوة، به كوشش محمود فاخوري، بيروت، ١٤٠٦ ق/ ١٩٨٦ م؛ همو، المنظم، حيدرآباد دكن، ١٣٥٧ ق؛ ابن كثير، البداي‌ـة؛ ابن مقلن، عمر بن علي، طبقات الاولياء، به كوشش نورالدين شريبه، بيروت، ١٤٠٦ ق/ ١٩٨٦ م؛ ابونعيم اصفهاني، احمد بن عبدالله، حلي‌ـة الاولياء، بيروت، ١٣٨٧ ق/ ١٩٦٧ م؛ انصاري هروي، خواجه عبدالله، طبقات الصوفيه، به كوشش محمود حسين آهي، تهران، ١٣٦٢ ش؛ جامي، عبدالرحمن بن احمد، نفحات الانس،‌ به كوشش محمودي عابدي، تهران، ١٣٧٠ ش؛ سراج، عبدالله بن احمد، اللمع في التصوف، به كوشش ر. ا. نيكلسون، ليدن، ١٩١٤ م؛ سلمي، «جوامع آداب الصوفي‌ـة»، مجموعة آثار ابوعبدالرحمن سلمي، به كوشش نصرالله پور جوادي، تهران، ١٣٦٩ ش؛ همو، طبقات الصوفيه، به كوشش پدر سن، ليدن، ١٩٦٠ م؛ شعراني، عبدالوهاب بن علي، الطبقات الكبري، قاهره، ١٣٧٤ ق/ ١٩٥٤ م؛ صفدي، خليل بن ايبك، الوافي بالوفيات، به كوشش هلموت ريتر، بيروت، ١٣٨١ ق/ ١٩٦١ م؛ عطار، فريدالدين محمد، تذكرة الاولياء، به كوشش محمد استعلامي، تهران، ١٣٦٦ ش؛ قشيري، عبدالكريم، الرسال‌ـة القشيري‌ـة، به كوشش معروف زريق و علي عبدالحميد بلطي جي، بيروت، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨ م؛ مناوي، عبدالرؤوف، الكواكب الدري‌ـة، به كوشش محمود حسن ربيع، قاهره، ١٣٥٧ق/ ١٩٣٨ م؛ مولوي، جلال الدين محمد، مثنوي. به كوشش ر. ا. نيكلسون، تهران، ١٣٦٣ ش؛ نيهاني، يوسف بن اسماعيل، جامع كرامات الاولياء، به كوشش ابراهيم عطوه عوض، بيروت، ١٤٠٩ق/ ١٩٨٩ م؛ هجويري، علي بن عثمان، كشف المحجوب، به كوشش و. ژوكوفسكي، تهران، ١٣٥٨ ش.
مينا حفيظي