دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠٣٨
| ابوجعفر بن غزال جلد: ٥ شماره مقاله:٢٠٣٨ |
اَبوجَعْفَرِبْنِ غَزال، احمد، پزشک اندلسی (سدۀ ٦ق/١٢م). وی از روستای فجیره
واقع در منطقۀ المریه برخاست (ابن ابی اصیبعه، ٢/٨٠). از تاریخ تولد و وفاتش اطلاعی
در دست نیست. او به اشبیلیه رفت و در آنجا نزد ابوبکر ابن زُهْرِ حفید و سایر
دانشمندان به تحصیل علم پزشکی پرداخت (همانجا، لکلرک، II/٩٧) و در این علم دستی قوی
یافت. در معالجات روشهای تازهای به کار میبرد و جمعی کثیر به او مراجعه میکردند.
وی آوازۀ بسیار یافت تا آنجا که مورد توجه منصور یعقوب بن یوسف موحدی (حک
٥٨٠-٥٩٥ق/١١٨٤-١١٩٩م) قرار گرفت و عنوان پزشک مخصوص وی را به دست آورد. ابوجعفر در
شناخت و ترکیب داروها تبحّر و تخصّص داشت و به همین سبب مسئول تهیه داروها و
معجونهای مورد استفادۀ منصور بود (ابن ابی اصیبعه، هامنجا). ابوجعفر بعد از وفات
این امیر موحِدی، در خدمت ناصر محمدبن یعقوب (حک ٥٩٥-٦١١ق/١١٩٩-١٢١٤م) درآمد و
همچنان در خدمت او بود تا درگذشت و در مراکش به خاک سپرده شد. نقل شده که ابوجعفر
دربارۀ ادویۀ مفرده و مرکبه رسالات زیادی نوشته است. از آن جمله رسالهای در خواصّ
سنا به طریق مطبوخ و شربت و سفوف و غیره؛ مقالهای در خواصّ اسطو خودس؛ مقالهای در
خواصّ آطریلال؛ رسالهای در منافع هلیله جات و رسالهای در طریقۀ ظرب حبوب مسهله را
میتوان نام برد (نامۀ دانشوران، ٢/٦٤).
مآخذ: ابن ابی اصیبعه، احمدبن قاسم، عیون الانباء، به کوشش آوگوست مولر، قاهره،
١٢٩٩ق/١٨٨٢م؛ نامۀ دانشوران ناصری، قم، مؤسۀ مطبوعاتی دارالفکر؛ نیز:
Leclere, Lucien, Histoire de la medicine arabe, Paris, ١٨٧٦.
ابوالحسن دیانت