دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٨٤٧
| ابن ناعمه جلد: ٥ شماره مقاله:١٨٤٧ |
اِبْنِ ناعِمه، عبدالمسیحبن عبداللّه حمصی ناعمی، مترجم مسیحی آثار فلسفی ارسطو
در سدههای ٢ و ٣ق/٨ و ٩م. از زندگی او هیچ اطلاعی در دست نیست و با آنکه از
مترجمان دورۀ اوج ترجمه بهشمار رفته و با کسانی چون کندی همعصر بوده است،
نویسندگان متقدم متعرض شرح حال او نشدهاند. از نسبت او معلوم میشود که خود یا
پدرانش اهل حمص بودهاند. برخی از نویسندگان معاصر او را از مترجمان عصر خلافت
مأمون و معتصم دانستهاند (اولیری، ٢١٧؛ دبور ، ٣٦؛ GAL, I/٢٢٢؛ ووستنفلد، ١٨). به
نظر میرسد که وی هم از یونانی به سریانی و هم از سریانی به عربی ترجمه میکرد
(ابنندیم، ٢٤٤، ٢٤٩) و ابن ابیاصیبعه ترجمۀ او را متوسط نزدیک به خوب دانسته است
(١/٢٠٤). ترجمههای او از این قرار است:
١. اثولوجیا (تئولوگیا) در الهیات منسوب به ارسطو، که بنا بر تحقیقات والنتین روزه
در ١٨٨٣م معلوم شد که این کتاب اصلاً از فلوطین، فیلسوف نوافلاطونی اسکندرانی و
بخشی از کتاب تُساعات او بوده است. چنانکه فصولی از همین کتاب به نام رساله
فیالعلم الالهی به فارابی منسوب شده است (بدوی، ٢-٤؛ نیز نک : اولیری، همانجا؛
دیور، ٣٧). ائولوجیا در ١٨٨٢م به کوشش دیتریتسی در برلین و ١٣١٥ق در حاشیۀ کتاب
قبسات میرداماد در تهران، همچنین در ١٣٥٦ش، مجدداً در تهران به کوشش سیدجلالالدین
آشتیانی طبع و انتشار یافت. چاپ کامل آن به وسیله عبدالرحمن بدوی در ١٩٥٥م در قاهره
و در ١٩٧٧م توسط وکالهالمطبوعات کویت مجدداً منتشر شده است. ٢. سماع طبیعی ارسطو،
به تفسیر یحیی نحوی که ٤ مقالۀ نخست را قسطابن لوقا و ٤ مقالۀ بعدی را ابنناعمه به
عربی ترجمه کردند (ابنندیم، ٢٥٠)؛ ٣. الکلام علی سوفسطیقا. این کتاب را ابنناعمه
به سریانی ترجمه کرد و ابراهیمبن بکس آن را به عربی باز گردانید و تنقیح کرد، کندی
فیلسوف آن را شرح کرد (همو، ٢٤٩). نسخهای از این اثر در پاریس موجود است (دوسلان،
شم ٢٣٤٦).
مآخذ: ابنابی اصیبعه، احمدبن قاسم، عیونالانبیاء، به کوشش آوگوست مولر، قاهره،
١٢٩٩ق/١٨٨٢م؛ ابنندیم، الفهرست، به کوشش فلوگل، لایپزیک، ١٨٧١م؛ اولیری، دلیسی،
علومالیونان، ترجمۀ وهیب کامل، قاهره، ١٩٦٢م؛ بدوی، عبدالرحمن، افلوطین عندالعرب،
کویت، ١٩٧٧م؛ دبور، ت. ج.، تاریخالفلسفه فیالاسلام، ترجمۀ عبدالهادی ابوریده،
قاهره، ١٩٤٨م؛ نیز:
De Slane; GAL; Wüstenfeld, F., Geschichte der arabischen Ärzte und
Naturforscher, Hildesheim, ١٩٧٨.
سیدجعفر سجادی