دانشنامه بزرگ اسلامی
 
١٨٣٨ ص
١٨٣٩ ص
١٨٤٠ ص
١٨٤١ ص
١٨٤٢ ص
١٨٤٣ ص
١٨٤٤ ص
١٨٤٥ ص
١٨٤٦ ص
١٨٤٧ ص
١٨٤٨ ص
١٨٤٩ ص
١٨٥٠ ص
١٨٥١ ص
١٨٥٢ ص
١٨٥٣ ص
١٨٥٤ ص
١٨٥٥ ص
١٨٥٦ ص
١٨٥٧ ص
١٨٥٨ ص
١٨٥٩ ص
١٨٦٠ ص
١٨٦١ ص
١٨٦٢ ص
١٨٦٣ ص
١٨٦٤ ص
١٨٦٥ ص
١٨٦٦ ص
١٨٦٧ ص
١٨٦٨ ص
١٨٦٩ ص
١٨٧٠ ص
١٨٧١ ص
١٨٧٢ ص
١٨٧٣ ص
١٨٧٤ ص
١٨٧٥ ص
١٨٧٦ ص
١٨٧٧ ص
١٨٧٨ ص
١٨٧٩ ص
١٨٨٠ ص
١٨٨١ ص
١٨٨٢ ص
١٨٨٣ ص
١٨٨٤ ص
١٨٨٥ ص
١٨٨٦ ص
١٨٨٧ ص
١٨٨٨ ص
١٨٨٩ ص
١٨٩٠ ص
١٨٩١ ص
١٨٩٢ ص
١٨٩٣ ص
١٨٩٤ ص
١٨٩٥ ص
١٨٩٦ ص
١٨٩٧ ص
١٨٩٨ ص
١٨٩٩ ص
١٩٠٠ ص
١٩٠١ ص
١٩٠٢ ص
١٩٠٣ ص
١٩٠٤ ص
١٩٠٥ ص
١٩٠٦ ص
١٩٠٧ ص
١٩٠٨ ص
١٩٠٩ ص
١٩١٠ ص
١٩١١ ص
١٩١٢ ص
١٩١٣ ص
١٩١٤ ص
١٩١٥ ص
١٩١٦ ص
١٩١٧ ص
١٩١٨ ص
١٩١٩ ص
١٩٢٠ ص
١٩٢١ ص
١٩٢٢ ص
١٩٢٣ ص
١٩٢٤ ص
١٩٢٥ ص
١٩٢٦ ص
١٩٢٧ ص
١٩٢٨ ص
١٩٢٩ ص
١٩٣٠ ص
١٩٣١ ص
١٩٣٢ ص
١٩٣٣ ص
١٩٣٤ ص
١٩٣٥ ص
١٩٣٦ ص
١٩٣٧ ص
١٩٣٨ ص
١٩٣٩ ص
١٩٤٠ ص
١٩٤١ ص
١٩٤٢ ص
١٩٤٣ ص
١٩٤٤ ص
١٩٤٥ ص
١٩٤٦ ص
١٩٤٧ ص
١٩٤٨ ص
١٩٤٩ ص
١٩٥٠ ص
١٩٥١ ص
١٩٥٢ ص
١٩٥٣ ص
١٩٥٤ ص
١٩٥٥ ص
١٩٥٦ ص
١٩٥٧ ص
١٩٥٨ ص
١٩٥٩ ص
١٩٦٠ ص
١٩٦١ ص
١٩٦٢ ص
١٩٦٣ ص
١٩٦٤ ص
١٩٦٥ ص
١٩٦٦ ص
١٩٦٧ ص
١٩٦٨ ص
١٩٦٩ ص
١٩٧٠ ص
١٩٧١ ص
١٩٧٢ ص
١٩٧٣ ص
١٩٧٤ ص
١٩٧٥ ص
١٩٧٦ ص
١٩٧٧ ص
١٩٧٨ ص
١٩٧٩ ص
١٩٨٠ ص
١٩٨١ ص
١٩٨٢ ص
١٩٨٣ ص
١٩٨٤ ص
١٩٨٥ ص
١٩٨٦ ص
١٩٨٧ ص
١٩٨٨ ص
١٩٨٩ ص
١٩٩٠ ص
١٩٩١ ص
١٩٩٢ ص
١٩٩٣ ص
١٩٩٤ ص
١٩٩٥ ص
١٩٩٦ ص
١٩٩٧ ص
١٩٩٨ ص
١٩٩٩ ص
٢٠٠٠ ص
٢٠٠١ ص
٢٠٠٢ ص
٢٠٠٣ ص
٢٠٠٤ ص
٢٠٠٥ ص
٢٠٠٦ ص
٢٠٠٧ ص
٢٠٠٨ ص
٢٠٠٩ ص
٢٠١٠ ص
٢٠١١ ص
٢٠١٢ ص
٢٠١٣ ص
٢٠١٤ ص
٢٠١٥ ص
٢٠١٦ ص
٢٠١٧ ص
٢٠١٨ ص
٢٠١٩ ص
٢٠٢٠ ص
٢٠٢١ ص
٢٠٢٢ ص
٢٠٢٣ ص
٢٠٢٤ ص
٢٠٢٥ ص
٢٠٢٦ ص
٢٠٢٧ ص
٢٠٢٨ ص
٢٠٢٩ ص
٢٠٣٠ ص
٢٠٣١ ص
٢٠٣٢ ص
٢٠٣٣ ص
٢٠٣٤ ص
٢٠٣٥ ص
٢٠٣٦ ص
٢٠٣٧ ص
٢٠٣٨ ص
٢٠٣٩ ص
٢٠٤٠ ص
٢٠٤١ ص
٢٠٤٢ ص
٢٠٤٣ ص
٢٠٤٤ ص
٢٠٤٥ ص
٢٠٤٦ ص
٢٠٤٧ ص
٢٠٤٨ ص
٢٠٤٩ ص
٢٠٥٠ ص
٢٠٥١ ص
٢٠٥٢ ص
٢٠٥٣ ص
٢٠٥٤ ص
٢٠٥٥ ص
٢٠٥٦ ص
٢٠٥٧ ص
٢٠٥٨ ص
٢٠٥٩ ص
٢٠٦٠ ص
٢٠٦١ ص
٢٠٦٢ ص
٢٠٦٣ ص
٢٠٦٤ ص
٢٠٦٥ ص
٢٠٦٦ ص
٢٠٦٧ ص
٢٠٦٨ ص
٢٠٦٩ ص
٢٠٧٠ ص
٢٠٧١ ص
٢٠٧٢ ص
٢٠٧٣ ص
٢٠٧٤ ص
٢٠٧٥ ص
٢٠٧٦ ص
٢٠٧٧ ص
٢٠٧٨ ص
٢٠٧٩ ص
٢٠٨٠ ص
٢٠٨١ ص
٢٠٨٢ ص
٢٠٨٣ ص
٢٠٨٤ ص
٢٠٨٥ ص
٢٠٨٦ ص
٢٠٨٧ ص
٢٠٨٨ ص
٢٠٨٩ ص
٢٠٩٠ ص
٢٠٩١ ص
٢٠٩٢ ص
٢٠٩٣ ص
٢٠٩٤ ص
٢٠٩٥ ص
٢٠٩٦ ص
٢٠٩٧ ص
٢٠٩٨ ص
٢٠٩٩ ص
٢١٠٠ ص
٢١٠١ ص
٢١٠٢ ص
٢١٠٣ ص
٢١٠٤ ص
٢١٠٥ ص
٢١٠٦ ص
٢١٠٧ ص
٢١٠٨ ص
٢١٠٩ ص
٢١١٠ ص
٢١١١ ص
٢١١٢ ص
٢١١٣ ص
٢١١٤ ص
٢١١٥ ص
٢١١٦ ص
٢١١٧ ص
٢١١٨ ص
٢١١٩ ص
٢١٢٠ ص
٢١٢١ ص
٢١٢٢ ص
٢١٢٣ ص
٢١٢٤ ص
٢١٢٥ ص
٢١٢٦ ص
٢١٢٧ ص
٢١٢٨ ص
٢١٢٩ ص
٢١٣٠ ص
٢١٣١ ص
٢١٣٢ ص
٢١٣٣ ص
٢١٣٤ ص
٢١٣٥ ص
٢١٣٦ ص
٢١٣٧ ص
٢١٣٨ ص
٢١٣٩ ص
٢١٤٠ ص
٢١٤١ ص
٢١٤٢ ص
٢١٤٣ ص
٢١٤٤ ص
٢١٤٥ ص
٢١٤٦ ص
٢١٤٧ ص
٢١٤٨ ص
٢١٤٩ ص
٢١٥٠ ص
٢١٥١ ص
٢١٥٢ ص
٢١٥٣ ص
٢١٥٤ ص
٢١٥٥ ص
٢١٥٦ ص
٢١٥٧ ص
٢١٥٨ ص
٢١٥٩ ص
٢١٦٠ ص
٢١٦١ ص
٢١٦٢ ص
٢١٦٣ ص
٢١٦٤ ص
٢١٦٥ ص
٢١٦٦ ص
٢١٦٧ ص
٢١٦٨ ص
٢١٦٩ ص
٢١٧٠ ص
٢١٧١ ص
٢١٧٢ ص
٢١٧٣ ص
٢١٧٤ ص
٢١٧٥ ص
٢١٧٦ ص
٢١٧٧ ص
٢١٧٨ ص
٢١٧٩ ص
٢١٨٠ ص
٢١٨١ ص
٢١٨٢ ص
٢١٨٣ ص
٢١٨٤ ص
٢١٨٥ ص
٢١٨٦ ص
٢١٨٧ ص
٢١٨٨ ص
٢١٨٩ ص
٢١٩٠ ص
٢١٩١ ص
٢١٩٢ ص
٢١٩٣ ص
٢١٩٤ ص
٢١٩٥ ص
٢١٩٦ ص
٢١٩٧ ص
٢١٩٨ ص
٢١٩٩ ص
٢٢٠٠ ص
٢٢٠١ ص
٢٢٠٢ ص
٢٢٠٣ ص
٢٢٠٤ ص
٢٢٠٥ ص
٢٢٠٦ ص
٢٢٠٧ ص
٢٢٠٨ ص
٢٢٠٩ ص
٢٢١٠ ص
٢٢١١ ص
٢٢١٢ ص
٢٢١٣ ص
٢٢١٤ ص
٢٢١٥ ص
٢٢١٦ ص
٢٢١٧ ص
٢٢١٨ ص
٢٢١٩ ص
٢٢٢٠ ص
٢٢٢١ ص
٢٢٢٢ ص
٢٢٢٣ ص
٢٢٢٤ ص
٢٢٢٥ ص
٢٢٢٦ ص
٢٢٢٧ ص
٢٢٢٨ ص
٢٢٢٩ ص
٢٢٣٠ ص
٢٢٣١ ص
٢٢٣٢ ص
٢٢٣٣ ص
٢٢٣٤ ص
٢٢٣٥ ص
٢٢٣٦ ص
٢٢٣٧ ص
٢٢٣٨ ص
٢٢٣٩ ص
٢٢٤٠ ص
٢٢٤١ ص
٢٢٤٢ ص
٢٢٤٣ ص
٢٢٤٤ ص
٢٢٤٥ ص
٢٢٤٦ ص
٢٢٤٧ ص
٢٢٤٨ ص
٢٢٤٩ ص
٢٢٥٠ ص
٢٢٥١ ص
٢٢٥٢ ص
٢٢٥٣ ص
٢٢٥٤ ص
٢٢٥٥ ص
٢٢٥٦ ص
٢٢٥٧ ص
٢٢٥٨ ص
٢٢٥٩ ص
٢٢٦٠ ص
٢٢٦١ ص
٢٢٦٢ ص
٢٢٦٣ ص
٢٢٦٤ ص
٢٢٦٥ ص
٢٢٦٦ ص
٢٢٦٧ ص
٢٢٦٨ ص
٢٢٦٩ ص
٢٢٧٠ ص
٢٢٧١ ص
٢٢٧٢ ص
٢٢٧٣ ص
٢٢٧٤ ص
٢٢٧٥ ص
٢٢٧٦ ص
٢٢٧٧ ص
٢٢٧٨ ص
٢٢٧٩ ص
٢٢٨٠ ص
٢٢٨١ ص
٢٢٨٢ ص
٢٢٨٣ ص
٢٢٨٤ ص
٢٢٨٥ ص
٢٢٨٦ ص
٢٢٨٧ ص
٢٢٨٨ ص
٢٢٨٩ ص
٢٢٩٠ ص
٢٢٩١ ص
٢٢٩٢ ص
٢٢٩٣ ص
٢٢٩٤ ص
٢٢٩٥ ص
٢٢٩٦ ص
٢٢٩٧ ص
٢٢٩٨ ص
٢٢٩٩ ص
٢٣٠٠ ص
٢٣٠١ ص
٢٣٠٢ ص
٢٣٠٣ ص
٢٣٠٤ ص
٢٣٠٥ ص
٢٣٠٦ ص
٢٣٠٧ ص
٢٣٠٨ ص
٢٣٠٩ ص
٢٣١٠ ص
٢٣١١ ص
٢٣١٢ ص
٢٣١٣ ص
٢٣١٤ ص
٢٣١٥ ص
٢٣١٦ ص
٢٣١٧ ص
٢٣١٨ ص
٢٣١٩ ص
٢٣٢٠ ص
٢٣٢١ ص
٢٣٢٢ ص
٢٣٢٣ ص
٢٣٢٤ ص
٢٣٢٥ ص
٢٣٢٦ ص
٢٣٢٧ ص
٢٣٢٨ ص
٢٣٢٩ ص
٢٣٣٠ ص
٢٣٣١ ص
٢٣٣٢ ص
٢٣٣٣ ص
٢٣٣٤ ص
٢٣٣٥ ص
٢٣٣٦ ص
٢٣٣٧ ص
٢٣٣٨ ص
٢٣٣٩ ص
٢٣٤٠ ص
٢٣٤١ ص
٢٣٤٢ ص
٢٣٤٣ ص
٢٣٤٤ ص
٢٣٤٥ ص
٢٣٤٦ ص
٢٣٤٧ ص
٢٣٤٨ ص
٢٣٤٩ ص
٢٣٥٠ ص
٢٣٥١ ص
٢٣٥٢ ص
٢٣٥٣ ص
٢٣٥٤ ص
٢٣٥٥ ص
٢٣٥٦ ص
٢٣٥٧ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٢٢٧

ابوسلمه، عبدالله بن عبدالرحمن
جلد: ٥
     
شماره مقاله:٢٢٢٧

اَبوسَلَمه، عبدالله بن عبدالرحمن بن عوف (ح ٢٢ ـ ٩٤ق/ ٦٤٣ ـ ٧١٣م)، از تابعين و محدث و فقيه. آگاهيهاي ما دربارة وي اندك است. مورخان نام و كنية او را با اختلاف آورده اند. ابن ابي اويس به نقل از مالك، نام و كنية او را يكي دانسته است (بخاري، ٣(١)/١٣٠؛ قس: ابن قيسراني، ١/٢٥٤). نام او را اسماعيل نيز گفته اند (نك‌ : ابن عساكر، ٩/٤٧٩). وي به جهت انتساب به نياي بزرگش زهرة بن كلاب، زهري نيز خوانده مي شد (ابن سعد، ٥/١٥٥؛ بخاري، همانجا). از آنجا كه سن و ي را هنگام مرگ ٧٢ سال دانسته اند (ابن سعد، ٥/١٥٧)، احتمالاً وي در حدود ٢٢ ق به دنيا آمده است. ابوسلمه در مدينه پرورش يافت و به همين سبب بخاري (همانجا) نسبت مدتي را براي وي آورده است. پدر ابوسلمه، عبدالرحمن بن عوف (د ٣١ يا ٣٢ ق) هنگامي كه از جانب پيامبر (ص) فرماندهي گروه اعزامي به دوم‌ـة الجندل را در شعبان ٦ ق عهده دار شد، پس از اسلام آوردن اَصبَغ ابن عمرو كلبي، رئيس قبيله، با كسب اجازه از پيامبر (ص) تُماضِر دختر اصبغ را به همسري گرفت كه ابوسلمه نتيجة همين پيوند است (واقدي. ١/٥٦٠ ـ ٥٦٢). دربارة دوران كودكي و جواني ابوسلمه اطلاع چنداني در دست نيست؛ تنها برادرش مُصعَب يادآور شده كه امّ كلثوم دختر ابوبكر مادر رضاعي ابوسلمه بوده است (وكيع، ١/١١٧). از جملة صحابة رسول اكرم (ص) كه از مشايخ او شمرده شده اند، مي توان پدرش عبدالرحمن بن عوف، عثمان، طلحه، ابن عباس، انس ابن مالك، عبدالله بن عمر، ابو ايوب انصاري، ابوسعيد خدري، ابوالدرداء، زيد بن ثابت، جابربن عبدالله انصاري، ابوهريره، عايشه و ام سلمه را نام برد (نك‌ : ابن سعد، همانجا؛ مزي، ٢١/٢٦١ ـ ٢٦٢). در روايت حديث ابوسلمه را ثقه دانسته و به كثرت حديث ستوده اند (ابن سعد، همانجا؛ يحيي، ٢/٧٣؛ عجلي، ٤٩٩؛ ابن ابي حاتم، ٢(٢)/٩٤؛ ذهبي، ٤/٢٨٩). علاوه بر شهرت وي در روايت حديث، ابوسلمه يكي از فقهاي مشهور روزگار خود نيز محسوب مي شده است، به طوري كه حاكم نيشابوري او را يكي از فقهاي سبعه به شمار آورده است (خطيب، ٦١٠) و يحيي بن سعيد قطان او را هم رديف فقيهاني چون سعيد بن مسيب، عروة بن زبير، سليمان بن بشار و يكي از ١٠ فقيه مدينه شمرده است (ابن عساكر، ٩/٤٨٣). اينكه شعبي به فقاهت ابوسلمه اعتراف دارد (نك‌ : همو، ٩/٤٨٤) و نيز ابوسحاق شيرازي نام او را در طبقات الفقهاء (ص ٤٤) آورده است و برخي به نقل آراء فقهي او توجه داشته (نك‌ : بسوي، ١/٥٥٨) و فقيه و مجتهدش خوانده اند (نك‌ :ذهبي، ٤/٢٨٧)، همه از توانايي او در فقه حكايت دارد (نيز نك‌ : وكيع،‌١/١١٨). همچنين نقل شده كه او چون زاهدي عابد مي زيست (ابن حبان، مشاهير، ٦٤؛ سمعاني، ٦/٣٥٢).
ابوسلمه در زمان حكومت سعيد بن عاص بر مدينه در ٤٩ق/٦٦٩ م به مقام قضا منصوب شد (ابن سعد، ٥/١٥٥؛ وكيع، ١/١١٦) و پس از بركناري سعيد بن عاص در ٥٤ ق (نك‌ :ابن عساكر، ٩/٤٨٥) ابوسلمه نيز عزل شد و برادر وي مصعب بن عبدالرحمن بر كرسي فضا نشست (ابن سعد، همانجا).
تني چند از ابوسلمه روايت كرده اند كه از آن جمله اند: محمد بن شهاب زهري، يحيي بن سعيد انصاري، ‌موسي بن عقبه، هشام بن عروه، ابوبكر بن حزم، شريك بن عبدالله، عامر بن شراحيل شعبي، ابولزنناد، عروة بن زبير، عطاء بن سائب، سلم‌ـة كُهَيل و فرزندش عمر كه در شام به قتل رسيد (نك‌ : ابن قتيبه، ١٣٩) و نيز سه تن از برادرزاگانش: سعيد بن ابراهيم، عبدالمجيد بن سهيل، زرارة بن مصعب و همچنين عمر بن عبدالعزيز خليفة اموي (نك‌ : بخاري، ‌همانجا: مزي، ٢١/٢٦٢ ـ ٢٦٤؛ ذهبي، ٤/٢٨٧ ـ ٢٨٨).
ابوسلمه در زمان خلافت وليد بن عبدالملك در مدينه چشم از جهان فرو بست (ابن سعد، ٥/١٥٧؛ براي اختلاف در سال وفات وي، نك‌ : ابن حبان، ثقاتؤ ٥/٢؛ ابن عساكر، ٩/٤٨٦).
مآخذ: ابن ابي حاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعديل، حيدرآباد دكن، ١٣٧٢ ق/١٩٥٣ م؛ ابن حبان، محمد، الثقات، حيدرآبادد كن، ١٣٩٩ق/ ١٩٧٩ م؛ همو، مشاهير علماء الامصار، به كوشش فلايشهامر، قاهره، ١٣٧٩ ق/١٩٥٩ م؛ ابن سعد، محمد، الطبقات الكبري، بيروت، دارصادر؛ ابن عساكر، علي بن حسن، تاريخ مدين‌ـة دمشق، عمان، دارالبشير؛ ابن قتيبه، عبدالله بن مسلم، المعارف،‌ قاهره، ١٣٨٨ق/ ١٩٦٩ م؛ ابن قيسراني، محمد بن طاهر، الجمع بين رجال الصحيحين، ‌حيدرآباد دكن، ١٣٢٣ق؛ ابوالسحاق شيرازي، ابراهيم بن علي،‌طبقات الفقهاء، به كوشش خليل ميس، بيروت، دارالقلم، بخاري، محمد بن اسماعيل، التاريخ الكبير، حيدرآباد دكن، ١٣٩٠ق/ ١٩٧٠ م؛ بسوي، يعقوب بن سقيان، المعرف‌ـة و التاريخ،‌ به كوشش اكرم ضياء عمري، بغداد، ١٣٩٤ق/١٩٧٤ م؛ خطيب بغدادي،‌ احمد بن علي، الاسماء المبهم‌ـة، به كوشش عزالدين علي سيد، قاهره، ١٤٠٥ق/١٩٨٤ م؛ ذهبي، محمد بن احمد، سير اعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و مأمون صاغرچي، بيروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥ م؛ سمعاني، عبدالكريم بن محمد، الانساب، حيدرآباد دكن، ١٣٨٦ق/ ١٩٦٦ م؛ عجلي، احمد بن عبدالله، تاريخ الثقات، به كوشش عبدالمعطي قلعجي، بيروت، ١٤٠٥/١٩٨٤ م؛ مزي، يوسف بن عبدالرحمن، تهذيب الكمال، نسخة عكسي موجود در كتابخانة مركز؛ واقدي، محمد بن عمر، مغازي، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م؛ وكيع، محمد بن خلف، اخبار القضاة، بيروت، عالم الكتب؛ يحيي بن معين، معرف‌ـة الرجال، به كوشش محمد مطيع حافظ و عزوه بدير، دمشق، ١٤٠٥ ق/١٩٨٥م.
بخش فقه، علوم قرآني و حديث