اَبوثُمامۀ صائِدی، عمروبن عبداللـه بن کعب از شهدای کربلا (٦١ق/٦٨١م). شیخ طوسی (ص ٧٧) نسبت او را انصاری آورده است (نیز نک‌ : مامقانی، ٢/٣٣٣). دینوری (ص ٢٣٨) نام او را ابوثمامۀ صیداوی ضب کرده که درست نمی‌نماید. در «زیارت ناحیۀ مقدسه» ابوثمامه، عمربن عبداللـه صائدی از نام یا لقب یکی از نیاکان او گرفته شده است (مجلسی. ٤٥/٧٣). نسبت صائدی از نام یا لقب یکی از نیاکان او گرفته شده است (نک‌ : طبری، ٥/٣٦٤؛ سماوی. ٦٩). وی از اصحاب امیرالمؤمنین علی(ع) بود و در همۀ جنگهای آن حضرت شرکت داشت؛ سپس به مصاحبت امام حسن درآمد و بعد از حرکت آن حضرت شرکت داشت؛ سپس به مصاحبت امام حسن درآمد و بعد از حرکت آن حضرت به مدینه، در کوفه ماند. پس از مرگ معاویه از جمله کسانی بود که به منظور دعوت امام حسین(ع) در خانۀ سلیمان بن صُرد خزاعی در کوفه گرد آمدند و نامه‌ای به مکه فرستادند (مامقانی، همانجا).
او از فُرسان عرب و از سرشناسان شیعه در کوفه بود و همو بود که به هنگام توقف مسلم بن عقیل در کوفه کمکهای مردم را دریافت و امور مالی را اداره می‌کرد، اسلحه می‌خرید و در این کار بصیرت داشت (طبری، ٥/٣٦٤). پس از آنکه هانی بن عروه کشته شد، مسلم بن عقیل کسانی را که با او بیعت کرده بودند، فرا خواند و فرماندهی قبیله‌های تمیم و هَمْدان را به ابوثمامه واگذار کرد (دینوری. همانجا). پس از شهادت مسلم بن عقیل، ابوثمامه مورد تعقیب ابن زیاد قرار گرفت و ناگزیر پنهان شد و سپس با نافع بن هلال مخفیانه از کوفه بیرون رفت و در راه مکه به کربلا به امام حسین(ع) پیوست و در خدمت آن حضرت به کربلا آمد (مامقانی، همانجا). همین ابوثمامه است که مانع شد تا کثیربن عبداللـه شعبی، قاصد ابن سعد، مسلحانه به حضور امام برسد و نیز هموست که روز عاشورا، به هنگام ظهر فرا رسیدن وقت نماز را متذکر شد و امام(ع) او را دعا کرد (طبری، ٥/٤١٠، ٤٣٩). دربارۀ کیفیت شهادت او اختلاف است. به نوشتۀ طبری پس از شهادت حُربن یزید ریاحی، ابوثمامه همچنان به نبرد ادامه داد تا به شهادت رسید (٥/٤٤١).
مآخذ: دینوری، احمدبن داوود، اخبار الطوال، به کوشش عبدالمنعم عامر و جمال‌الدین شیال، بغداد، ١٣٧٩ق/١٩٥٩م؛ سماوی، محمدبن طاهر، ابصار العین فی انصار الحسین، قم، مکتبه بصیرتی؛ طبری، تاریخ؛ طوسی، محمدبن حسن، رجال، نجف، ١٣٨٠ق/١٩٦١م؛ مامقانی، عبداللـه بن حسن، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، ١٣٥٠ق؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م.
عبدالامیر سلیم