اَبوبَشْرِ عَمّی، احمدبن ابراهیم بن مُعلّی بن اسد (د بعد از ٣٥٠ق/٩٦١م)، محدث و مورخ امامی. از زندگی وی اطلاع اندکی در دست است. نسبت او به «عمّ» که لقب نیای بزرگش مُرّه بن مالک، از موالی قبیلۀ بنی تمیم بود، باز می‌گردد. مره بن مالک به همراه طایفۀ خود به فارس کوچ کرده بود، ولی ابوبشر، پدر و عمش در بصره اقامت داشتند (نجاشی، ٩٦). شماری از شرح حال نویسان نسب او را احمد بن ابراهیم بن احمد بن معلی آورده‌اند (طوسی، الفهرست، ٢١؛ ابن شهر آشوب، ١٨؛ قس: ابن ندیم، ٢٤٧)، ولی از آنجا که به تصریح نجاشی (همانجا) جدش معلی بن اسد و عمش اسد بن معلی از یاران نزدیک صاحب الزنج (مق‌ ٢٧٠ق/٨٨٣م) بوده و ابوبشر اخبار صاحب الزنج را به حکایت آنان روایت کرده است، احتمالاً باید معلی نام نیای وی باشد نه نیای بزرگش. رجال‌نویسان امامی او را ثقه شمرده و تصریح کرده‌اند که وی از محدثان اهل سنت بسار روایت داشته است (نجاشی، همانجا؛ طوسی، همانجا، رجال، ٤٤٦). مؤلفان عبدالعزیز بن یحیی جلودی را استاد برجستۀ او دانستهو افزوده اند که ابوبشر مستملی او بوده و تألیفات وی را روایت کرده است (ابن ندیم، نجاشی، همانجاها؛ طوسی، الفهرست، همانجا). از مشایخ دیگر او می‌توان محمد بن زکریا غلابی (د ٢٩٨ق/٩١١م) و زکریا بن یحیی ساجی را نام برد (ابن بابویه، ٣٨٢-٣٨٣؛ مفید، ٩٠). از میان راویان او نیز باید از ابوالفرج اصفهانی، محمد بن وهبان دبیلی و حسین بن حُصَین عمی یاد کرد (مفید، ٨٨؛ نجاشی، ٩٦، ٣٢٥؛ فخار، ١٣٦، ٢٦٧، ٢٧٨).
ابوبشر تدلیفاتی در تاریخ و حدیث داشته که نسخه های آنها در دست نیست و نجاشی (ص ٩٦) فهرستی از آنها به دست داده است: ١. التاریخ، با دو تحریر مفصل و مختصر؛ ٢. مناقب امیرالمؤمنین(ع)؛ ٣. اخبار صاحب الزنج بالبصره (نیز نک‌ : ابن طاووس، فرج المهموم، ٢١٣)؛ ٤. الفرق، که نجاشی آن را ستوده است؛ ٥. اخبار السید اسماعیل (الحمیری)؛ ٦. شعر السید؛ ٧. عجائب العالم؛ ٨. مثالب القبائل، که آن را بی‌نظیر خوانده‌اند. همچنین ابن ندیم (همانجا) محن الانبیاء و الاوصیاء و الاولیاء، و ابن طاووس (الامان، ٩٦) کتاب الابواب الدامغه را به وی نسبت داده‌اند.
مآخذ: ابن بابویه. محمدبن علی، التوحید، به کوشش هاشم حسینی تهرانی، قم، ١٣٩٨ق؛ ابن شهر آشوب، محمدبن علی، معالم العلماء، نجف، ١٣٨٠ق/١٩٦١م؛ ابن طاووس، علی بن موسی، الامان، قم، ١٤٠٩ق؛ همو، فرج المهموم، نجف، ١٣٦٨ق؛ ابن ندیم، الفهرست؛ طوسی، محمدبن حسن، رجال، نجف، ١٣٨٠ق/١٩٦١م؛ همو، الفهرست، به کوشش اپرنگر، کلکته، ١٢٧١ق؛ فخار بن معد موسی، ایمان ابی‌طالب، به کوشش محمد بحرالعلوم، نجف، ١٣٨٤ق/١٩٦٥م؛ مفید، محمدبن محمد، الامالی، به کوشش استاد ولی و غفاری، قم، ١٤٠٣ق؛ نجاشی، احمدبن علی، الرجال، به کوشش موسی سبیری، قم، ١٤٠٧ق.
محمد انصاری