دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٢٣٦

اَبوسَهلِ خُجَندي، وزير و دبير عصر غزنوي. از زندگاني او اطلاع كمي در دست است و منابع تاريخي تا حدود دو قرن پس از او، در باره اش هيچ آگاهي به دست نداده اند و پس از آن نيز آنچه نوشته اند، مطالبي متناقض است. به گفتة منشي كرماني (ص ٤٦) وي در حكومت سلطان مسعود (حك‌ ٤٢١ ـ ٤٣٢ق/١٠٣٠ ـ ١٠٤١م) و جانشينانوي، دبير ديوان بوده است (نيز نك‌ : فصيح خوافي، ٢/١٧٤؛ عقيلي، ١٩٥؛ خواندمير، ١٤٦ ـ ١٤٧).
ابراهيم بن مسعود (حك‌ ٤٥١ ـ ٤٩٢ق/١٠٥٩ ـ ١٠٩٩م) پس از قتل نخستين وزيرش، ابوبكر بن ابي صالح، ابوسهل را به مقام وزارت برگزيد، اما چندي بعد به دليلي كه بر ما روشن نيست، از او روي برتافت و از وزارت خلع كرد و چشمانش را ميل كشيد (منشي كرماني، عقيلي، فصيح خوافي، همانجاها).
فصيح خوافي (همانجا) انتصاب وي را به مقام وزارت در ٤٥٠ق/١٠٥٨م گزارش كرده است. در حالي كه مي دانيم ابراهيم غزنوي در ٤٥١ ق/١٠٥٩م به حكومت رسيده است (بيهقي، ٤٣١). در هر حال با توجه به قراين موجود، وي احتمالاً در ٤٥١ ـ ٤٥٢ق وزارت سلطان غزنوي را بر عهده داشته است. برخي منابع (منشي كرماني، خواندمير، همانجاها) فضل و دانش وي را ستوده اند، اما از چگونگي كار وي در ايام وزارت و همچنين از زندگي وي بعد از عزل، اطلاعي به دست نمي دهد.
مآخذ: بيهقي، ابوالفضل محمد بن حسين، تاريخ، به كوشش علي اكبر فياض. تهران، ١٣٥٠ ش؛ خواندمير، غياث الدين، دستورالوزراء، به كوشش سعيد نفيسي، تهران، ١٣٥٥ ش؛ عقيلي، سيف الدين، آثار الوزراء، به كوشش جلال حسيني ارموي، تهران، ١٣٦٤ ش؛ فصيح خوافي، احمد بن محمد، مجمل فصيحي. به كوشش محمود فرخ، مشهد، ١٣٤٠ ش؛ منشي كرماني، ناصرالدين، تسائم الاسحار من لطائم الاخبار، به كوشش جلال الدين حسيني ارموي، تهران، ١٣٦٤ ش.
ابوالفضل خطيبي