اَبوبَکْرِبْنِ حَزْم، فرزند محمدبن عمرو انصاری (د ١٢٠ق/٧٣٨م)، از محدثان تابعین، قاضی و والی مدینه در دورۀ خلافت مروانیان. جد وی عمرو بن حم از اصحاب پیامبر(ص) بود و از سوی آن حضرت عامل نجران گردید. پدر ابوبکر، محمد در ١٠ق/٦٣١م در همانجا به دنیا آمد و به توصیۀ پیامبر(ص) نام او را محمد نهادند (ابن سعد، ٥/٦٩). برقی (ص ٦) و طوسی (ص ٦٣) ابوبکر بن حزم را از اصحاب حضرت علی(ع) دانسته‌اند، اما از آنجا که در منابع درگذشت وی را ١٢٠ق و در ٨٤ سالگی ذکر کرده‌اند، درنتیجه وی به هنگام شهادت حضرت علی(ع) باید کودک خردسالی بوده باشد (برای اقوال مختلف دربارۀ سال مرگ وی، نک‌ : مزی، ٢١/١٤١).
ابوبکر بن حزم از کسان بسیاری چون محمد بن عمرو پدرش، عمرو بن سلیم زرقی، قاسم بن محمد بن ابی‌بکر، عباد بن تمیم انصاری، عمربن عبدالعزیز، ابوسلمه بن عبدالرحمن بن عوف، سائب بن یزید، خارجه بن زید بن ثابت و ابوحبۀ بدری حدیث شنید (ابن منجویه، ١/١٠٥-١٠٦؛ ابن قیسرانی، ٢/٥٩٢؛ مزی، ٢١/١٣٧-١٣٨). برخی از راویان او نیز عبارتند از: دو فرزندش محمد و عبداللـه، اسحاق بن یحیی، افلح بن حمید، ولید بن ابی هشام، یحیی بن سعید انصاری، عبدالرحمن اوزاعی، حجاج بن ارطاه، عمرو بن دینار، محمد بن شهاب زهری و ابوبکر بن نافع (همانجاها).
ابوبکر به روزگار ولیدبن عبدالملک (حک‌ ٨٦-٩٦ق) و سلیمان (حک‌ ٩٦-٩٩ق) قاضی مدینه بود، سپس از طرف سلیمان به عنوان والی آنجا گمارده شد و در زمان عمر بن عبدالعزیز (حک‌ ٩٩-١٠١ق) نیز در همان مقام جای گرفت، ولی با روی کار آمدن یزید بن عبدالملک (حک‌ ١٠١-١٠٥ق) از این سمت برکنار شد (نک‌ : بسوی، ١/٥٩٠، ٦٤٣-٦٤٥؛ بلاذری، ٤ (١)/٦٠٥؛ طبری، وقایع ٩٩ و ١٠١ق؛ ابن جوزی، ٢/١٣٢؛ ابن کثیر، ٩/٧٢-٧٣، ١٦٦-١٨٥). ابن عبدالحکم متن برخی از نامه‌های عمر بن عبدالعزیز خطاب به ابوبکر را نقل کرده است (ص ٦٠-٦١، جم‌(. ابوبکر چند ماهی نیز در ٩٣ق و چند روزی در ١١٨ق ولایت مدینه را به‌طور موقت عهده‌دار بوده است (نک‌ : طبری، ذیل سالهای ٩٣ و ١١٨ق). وی در اواخر سدۀ اول به تناوب چندین سال نیز سرپرستی امر حج را عهده‌دار بوده است (خلیفه، ١/٤٣٤؛ ابن حبیب، ٢٦-٢٧؛ یعقوبی، ٢/٢٩١-٣٠٠).
هنگامی که ابوبکر از طرف عمر بن عبدالعزیز ولایت مدینه را داشت، به فرمان او فدک را به اولاد حضرت فاطمه(ع) باز گرداند (ابن ابی الحدید، ١٦/٢٧٨)، نیز به منظور حفظ آثار و سنن نبوی از سوی عمر بن عبدالعزیز مأمور جمع‌آوری احادیث پیامبر(ص) شد (ابن سعد، ٢/٣٨٧؛ بسوی، ١/٤٤٢). در منابع از ابوبکر به عنوان فردی زاهد یاد شده و دربارۀ پارسایی او حکایاتی آمده است (مثلاً نک‌ : همو، ١/٤٣٧-٤٣٨؛ ابن جوزی، ٢/١٣٢).
مآخذ: ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه اللـه، شرح نهج‌البلاغه، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ١٩٦٢م؛ ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، صفه الصفوه، به کوشش محمد فاخوری و روّاس قلعه جی، بیروت، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ ابن حبیب، محمد، المحیر، به کوشش ا. لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، ١٣٦١ق/١٩٤٢م؛ ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دارصادر؛ ابن عبدالحکم، عبداللـه، سیره عمر بن عبدالعزیز، به کوشش احمد عبید، بیروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ ابن قیسرانی، محمدبن طاهر، الجمع بین رجال الصحیحین، بیروت، ١٤٠٥ق؛ ابن کثیر، البدایه؛ ابن منجویه، احمدبن علی، رجال صحیح مسلم، به کوشش عبداللـه لیثی، بیروت، ١٤٠٧ق/١٩٨٧م؛ برقی، احمد، رجال، تهران، ١٣٤٢ش؛ بسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفه و التاریخ، به کوشش اکرم ضیاء عمری، بغداد، ١٣٩٤ق/١٩٧٤م؛ بلاذری، احمدبن یحیی، انساب الاشراف، به کوشش احسان عباس، بیروت، ١٤٠٠ق/١٩٧٩م؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ١٩٦٨م؛ طبری، تاریخ؛ طوسی، محمدبن حسن، رجال، نجف، ١٣٨٠ق/١٩٦١م؛ مزی، یوسف بن عبدالرحمن، تهذیب الکمال، نسخۀ خطی کتابخانۀ احمد ثالث، شم‌ ٢٨٤٨؛ یعقوبی، احمدبن اسحاق، تاریخ، بیروت، ١٣٧٩ق/١٩٦٠م.
بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث