دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠٠٥

َبوبَکْرِ فَرّاء، محمدبن احمدبن حمدون فرّاء (د ٣٧٠ق/٩٨٠م)، عارف و صوفی. وی از بزرگان مشایخ نیشابور بود و در آن شهر به پوستین‌دوزی و پوستین فروشی اشتغال داشت و به همین جهت به فراء (از فَرْو: پوستین) شهرت یافته بود (انصاری، ٤٥٣؛ جامی، ١٩١). او صحبت بزرگانی چون ابوبکر شبلی، ابومحمد مرتعش، ابوعلی ثقفی، عبداللـه مُنازل و ابوبکر بن طاهر ابهری را درک کرده بود (سلمی. ٥٣٩؛ انصاری، همانجا؛ جامی، ١٩٠). شیخ عمو (یا عمر؟) از بزرگان عرفای هرات، با وی معاصر بوده و صحبت او را دریافته بود. همو گفته است که اگر ابوبکر فراء را ندیده بودم، صوفی نبودم (انصاری، جامی، همانجاها). شیخ عمو چون به عزم حج به نیشابور رسید، به زیارت ابوبکر فراء رفت، فراء از او پرسید که آیا پدر داری؟ پاسخ داد آری. پس به او گفت که به هرات بازگرد و پدر را خدمت کن. گرچه یاران شیخ سعی داشتند او را از این عزم منصرف کنند، اما گفتار ابوبکر فراء چنان در او اثر کده بود که ناگزیر همسفران را وداع کرده، به هرات نزد پدر بازگشت (انصاری، ٤٥٣-٤٥٤؛ جامی، ١٩١٩.
بعضی از افکار و اقوال ابوبکر فراء ظاهراً رنگ و بوی «ملامتی» دارد، چنانکه وی پوشانیدن حسنات را بهتر از پوشانیدن سیئات می‌داند و نجات را در این می‌بیند، زیرا در اظهار حسنات امکان و احتمال سُمعه و ریا بسیار است (شعرانی، ١/١٢٥؛ جامی، همانجا؛ نامۀ دانشوران، ٢٥٩٩.
وی سرانجام در نیشابور درگذشت و در مقبرۀ جنیداللـه مدفون شد (حاکم، ٩٩).
مآخذ: انصاری هروی، خواجه عبداللـه، طبقات الصوفیه، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ١٣٦٢ش؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد، نفحات الانس، به کوشش مهدی توحیدی‌پور، تهران، ١٣٣٦ش؛ حاکم نیشابوری، محمدبن عبداللـه، تاریخ نیشابور، تلخیص خلیفۀ نیشابوری، به کوشش بهمن کریمی، تهران، ١٣٣٩ش؛ سلمی، محمد، طبقات الصوفیه، لیدن، ١٩٦٠م؛ شعرانی، عبدالوهاب بن احمد، الطبقات الکبری، قاهره، ١٣٧٤ق؛ نامۀ دانشوران، قم، ١٣٣٨ش.
غلامعلی آریا