اَبو طُلَيْح، نام واحه اي در صحراي بَيوضه در سودان كه چاههاي آب بسيار دارد. اين واحه در نزديكي مدار ١٧ درجة عرض شمالي (امين، ٣/٩٩) و در سه منزلي (شمال) مِتَمّه (فوزي پاشا، ٢/٤١) قرار دارد كه راه آن قوس رود نيل در ابوحَمَد منحرف مي شود و از قُرتي در ولايت دُنقُله تا متمه ٢٨٠ كم‌ مسافت دارد (بستاني). اين واژه در آثار اروپاييان به ابوكلئا تصحيف شده است. اعراب و مردم محلي به سبب وجود درخت طلح (اقاقيا) در اين ناحيه، آن را ابوطليح ناميده اند (EI٢). شهرت ابوطليح به سبب جنگي است كه در ١٧ ژانوية ١٨٨٥ (٣٠ ربيع الاول ١٣٠٢) ميان سپاه انگليسو پيروان محمد بن عبدالله ـ مهدي سوداني ـ براي تصرف اين محل روي داد. چون سپاه انگليس براي نجات پادگان مصري و ژنرال گوردن از محاصره، به سوي متمه حركت كردند، خود را با ٣٠٠٠ تن از بَقّاره و ٥٠٠٠ تن از جَعليّين كه از بهترين جنگجويان مهدي سوداني بودند، مقابل ديدند (همانجا). اين گروه براي مقابله با سپاه انگليس در اوايل ربيع الاول ١٣٠٢ به متمه فرستاده شده بودند. در اواخر همين ماه سپاه مهدي سوداني به فرماندهي موسي بن محمد حلو رهسپار ابوطليح شد. سپاه انگليس شامل نيروهاي صحرايي در حدود ٢٠٠٠ تن از (فوزي پاشا، همانجا) و به قولي ١٨٠٠ تن از (EI٢) بود كه فرماندهي ايشان را سر هربرت استيوارت بر عهده داشت. دربارة شمار سپاهيان اميرموسي و علت شكست ياران مهدي سوداني اختلاف نظر وجود دارد (نك‌ : فوزي پاشا، ٢/٤٠ـ ٤١). چنانكه ضرار، علت شكست اميرموسي را در كمي عدة سپاهيان بومي و كمبود سلاح آتشين دانسته است (ص١٥٨). به گزارش شقير (ص٥١١) اين جنگ به كشته شدن ٧٤ تن و زخمي شدن ٩٤ تن از سپاه انگليس و كشته شدن ١١٠٠ تن و اسارت عدة بيشتري از طرفداران مهدي و سقوط چاههاي ابوطليح به دست سپاه مهاجم منجر گرديد (همانجا).
مآخذ: امين، حسن بن محسن، الموسوع‌ـة الاسلامي‌ـة، بيروت، ١٣٩٦ ق/ ١٩٧٦ م؛ بستاني؛ شقير، نعوم، تاريخ السودان، به كوشش محمد ابراهيم ابوسليم، بيروت، ١٩٨١ م؛ ضرار، ضرار صالح، تاريخ السودان الحديث، بيروت، ١٩٦٨ م؛ فوزي پاشا، ابراهيم، كتاب السودان بين يدي غردون و كتشنر، قاهره، ١٣١٩ ق؛ نيز:
EI٢.
عبدالامير سليم