اَبوطَلْحه، زيد بن سهل بن اسود بن حرام خزرجي، از انصار و صحابي مشهور پيامبر (ص) و از دلاوران و تيراندازان برجستة صدر اسلام. در بيعت عقبه و جنگهاي بدر و احد و خندق در ركاب حضرت رسول اكرم (ص) حضور داشت (ابن سعد، ٣/٥٠٤)؛ در جنگ احد پيشاپيش پيامبر تير مي نداخت و صدايي چندان مهيب داشت كه پيامبر اكرم آن را، براي رعب افكندن در دل دشمن، برتر از گروهي از مردان جنگي مي دانست (واقدي، ١/٢٤٣؛ احمد بن حنبل، ٣/٢٠٣).
ابوطلحه احاديثي از پيامبر اسلام روايت كرده است. پسرش عبدالله و نواده اش اسحاق بن عبدالله و انس بن مالك و عده اي ديگر نيز از او روايت كرده اند (ابن عساكر، ٦/٦٠٨؛ ابن قيسراني، ١/١٤٢؛ نيز نك‌: احمد بن حنبل، ٤/٢٨ـ ٣٠). ابوطلحه بسيار روزه مي داشت و گفته اند: بعد از رحلت رسول خدا (ص) ٤٠ سال زيست و در اين مدت جز در بيماري يا مسافرت و روزهاي فطر و قربان در بقيه ايام همواره روزه دار بود (ابن سعد،٣/٥٠٦؛ ابن عساكر، ٤/٦٢٤). نوسته اند كه پيكر پيامبر اكرم را پس از وفات در قبري كه ابوطلحه به روش اهل مدينه كنده بود، قرار دادند (نك‌ : طبري، ٣/٢١٣؛ طبرسي، ١٤٤).
دربارة تاريخ و محل مرگ ابوطلحه در منابع ما اختلاف بسيار است: عده اي وفات او را ٣١، ٣٢، يا ٣٥ ق در مدينه ذكر كرده اند (نك‌ : ابن عبدالبر، ٢/٥٥٤؛ طبري ٤/٣٨٠؛ خليف‌ـة بن خياط، ١/٢٠١؛ ابن عماد، ١/٤٠). به روايت ديگر او در ٧٠ سالگي در ٤٣ق/٦٥٥م درگذشت و خليفه عثمان بن عفّان بر جنازة او نماز گزارد (ابن حبّان، ١٥). ابن اثير وفات او را در ٣٢ يا ٥١ق دانسته است (٣/١٣٠). همچنين گفته اند كه وي در ٥١ يا ٥٢ق ضمن سفر براي جنگي دريايي در كشتي درگذشت و بعد از ٦ روز بدون اينكه تغييري در جنازه اش پيدا شده باشد، در جزيره اي به خاك سپرده شد (بخاري، ١/٨٧؛ بسوي، ٣/٣١٩؛ ابن عبدالبر، همانجا؛ نيز نك‌ : ابن سعد، ٣/٥٠٧).
با توجه به اينكه به گفتة بعضي از مورخان، ابوطلحه ٤٠ سال بعد از رحلت پيامبر (ص) زيسته بوده، به نظر مي رسد وفات او در ٧٠ سالگي و در ٥٠ يا ٥١ق/٦٧٠ يا ٦٧١ بوده است.
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ ابن حبّان، محمد، مشاهير علماء الامصار، به كوشش م. فلايش هامر، قاهره، ١٣٧٩ ق/١٩٥٩ م؛ ابن سعد، محمد، الطبقات الكبري، بيروت، دارصادر؛ ابن عبدالبر، يوسف بن عبدالله، الاستيعاب في معرف‌ـة الاصحاب، به كوشش علي محمد بجاوي، قاهره، مكتب‌ـة نهض‌ـة مصر؛ عساكر، علي بن حسن، تاريخ مدين‌ـة دمشق، به كوشش محمد بن رزي بن طرهوني، عمان، دارالبشير؛ ابن عماد، عبدالحيّ بن احمد، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥٠ ق؛ ابن قسيراني شيباني، محمد بن طاهر، الجمع بين كتابي ابي نصر الكلاباذي و ابي بكر الاصبهاني في رجال بخاري و مسلم، بيروت، ١٤٠٥ ق؛ احمدبن حنبل، مسند، بيروت، دارصادر؛ بخاري، محمد بن اسماعيل، التاريخ الصغير، به كوشش محمود ابراهيم زايد، بيروت، ١٤٠٦ ق/١٩٨٦م؛ بسوي، يعقوب بن سفيان، المعرف‌ـة و التاريخ، به كوشش اكرم ضياء عمري، بغداد، ١٤٩٤ ق/١٩٧٤ م؛ خليف‌ـة ابن خياط، الطبقات، به كوشش سهيل زكار، دمشق، ١٩٦٦ م؛ طبرسي، فضل بن حسن، اعلام الوري باعلام الهدي، به كوشش علي اكبر غفاري، بيروت، ١٣٩٩ ق/١٩٧٩ م؛ طبري، تاريخ؛ واقدي، محمد بن عمر، المغاري، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م.
ابوالحسن ديانت