دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢١١٤
| ابوالحسين کاتب جلد: ٥ شماره مقاله:٢١١٤ |
اَبوالْحُسِيْنْ كاتِب,احمد بن سعد ,اديب شاعر و كاتب سده٤ق/١٠م.روايات مربوط به
او از حمزه سرچشمه گرفته, به ياقوت واز انجا به منابع ديگر راه يافته است.بعيد نيست
اين حمزه همان حمزه اصفهاني (دح٣٥٠_٣٦٠ق)باشد.
از روايات حمزه (ياقوت,٣/٣٨)درمي يابيم كه ظاهراً خليفه القاهر بالله اواو را بر
امر خراج اصفهان گماشته بود واو در جمادي الاول ٣٢١وارد اصفهان شد ,اما گويا در اين
نوبت به كار نپرداخته است.زيرا در همين روايات مي خوانيم كه دو سال بعد از جانب
عماد الدوله ديلمي كه در ان هنگام فارس را از چنگ كار گذارن خليفه عباسي به در
اورده بود(قس:دانشنامه),به تنظيم امور از جمله امر خراج اصفهان مشغول شد .سپس در
سال ٣٢٤ق, جم اوري ماليات را به پسرش ابولقاسم سعدبن احمد سپردند وخود او را در
شوال همان سال معزول ساختند (ياقوت ,همانجا ).پس از ان ديگر خبري از او در دسترس
نيست .روايت حمزه را منابع بعد چون صفدي(٦/٣٨٥)و سيوطي (١/٣٠٨), شايد به سبب گنگي
اغاز ان مختصر كردندو ياقوت (٣/٣٩_٤٠) داستان مرد گول كه در زمان مأموريت او ادعاي
پيامبري مي كرد ,اورده است.
حمزه (ياقوت,٣/٣٩) او وابومسلم محمد از مشاهير شرق غرب و از بزرگترين كاتبان رسائل
خوانده و ٥ كتاب به ابوالحسن نسبت داده است :١الاختيار من رسائل ,كه به گفته ياقوت
تا ان زمان همانندي نداشته است ٢فِقَرالبلغا كه نيز گزيده رسائل بوده است ٣.الحلي و
الثياب ٤ كتاب المنطق ٥كتاب الهجا.علاوه بر اين سزگين(GAS,II/٦٣٣_٦٣٤)اشاره مي كند
كه رسائل احمد بن علويه اصفهاني را نيز گرداوري كرده بوداست.مجموعه اشعاري كه ياقوت
از اثار او نقل كرده,٤ قطعه است:يكي (در١٠بيت)پاسخ به يك معماست ديگري قطعه اي (در
٧ بيت)در مدح ابن عميد , سوم قطعه اي (در ٥بيت) خطاب به اين لره(نك:ه د, بندار
اصفهاني) است كه غلامي سياه را به پسري گرفته بود و خلاصه قطعه اي (در١٠بيت) سخت
متكلف دارد كه_به همين سبب_در منابع ديگر نيز تكرار شده است . هر يك از ابيات اين
قطعه , به بخشهايي تقسيم شده كه اگر هر بخش را با بخشهاي مشابه , در ادبيات
ديگريكجا بخوانيم شعري ديگر حاصل مي شود.حاجي خليفه كه اثار ابوالحسين را برشمرده
(٢/١٢٨٠,١٤١٣,١٤٦٤,١٤٧١),تاريخ وفات او را در حدود ٣٥٠قدانسته است .
مأخذ:حاجي خليفه ,كشف دانش نامه :سيوطي بقيه الرعاه,به كوشش محمد ابولفضل ابراهيم
,قاهره, ١٣٨٤ق/١٩٦٤م صفدي خليل ابن ايبيك الوافي بالوفايات به كوشش س.ددرينگ ,بيروت
١٣٩٢ق/١٩٧٢م ياقوت ,ادبا ,نيز,
GAS.
بخش ادبيات عرب