دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠١٦

اَبوالْبَیْداءِ ریاحی، اسعد بن عصمه، شاعر سدۀ ٢ق/٨م. وی در بادیه پرورش یافته بود (ابن جراح، ٦٩؛ قس: EI٢, S) و گویا به همین سبب به ابوالبیداء (= پدر صحرا) مشهور شده است. در بصره اقامت گزید و تعلیم کودکان را پیشه ساخت و تا آخر عمر در آنجا به سر برد (ابن جراح، همانجا؛ ابن ندیم، ٤٩؛ یاقوت، ٦/٨٩).
ابوالبیداء در شعر و لغت مهارت بسیار داشت و از فصحای معروف عرب به‌شمار می‌رفت. برخی از بزرگان علم و ادب آن روزگار، از جمله ابن سلام جُمَحی و اصمعی (ﻫ م م) در زمرۀ شاگردان او بوده‌اند (ابن سلام، ٨٧، ١٢٧؛ بستانی، ٤/٢٢٤). وی راوی اشعار ابونواس بود و ابونواس در رثای او ابیاتی سروده است (ص ٥٧٢). ابومالک عمروبن کرکره پسر خوانده و راوی اشعار ابوالبیداء بود. از دیگر راویان شعر او ابوعدنان عبدالرحمن بن عبدالاعلی را می‌توان نام برد (ابن ندیم، ٤٩، ٥١؛ قس: پلا، ١٣٧). ابن ندیم (ص ١٨٨) مجموع اشعار وی را ٣٠ برگ دانسته است، اما همۀ ابیاتی که در آثار جاحظ (١/٧٠)، ابن جراح (ص ٦٩-٧٠)، ابوحیان توحیدی (٣/٣٣٦) و علی‌خان مدنی (٤/٣٧٠) از او باقی مانده، از حدود ٧ بیت تجاوز نمی‌کند.
مآخذ: ابن جراح، محمدبن داوود، الورقه، به کوشش عبدالوهاب عزام و عبدالستار احمد فراج، قاهره، ١٩٥٣م؛ ابن سلام جمحی، محمد، طبقات الشعراء، لیدن، ١٩١٣م؛ ابن ندیم، الفهرست؛ ابوحیان توحیدی، علی بن محمد، البصائر و الذخائر، به کوشش ابراهیم کیلانی، دمشق، ١٣٨٥ق/١٩٦٦م؛ ابونواس، حسن بن هانی، دیوان، به کوشش احمد عبدالمجید الغزالی، بیروت، ١٣٧٢ق/١٩٥٣م؛ بستانی، جاحظ، عمروبن بحر، البیان و التبیین، به کوشش حسن سندوبی، قاهره، ١٣٥١ق/١٩٣٢م؛ علی‌خان مدنی، انوار الربیع، به کوشش شاکر هادی شکر، نجف، ١٣٨٩ق/١٩٦٩م؛ یاقوت، ادبا؛ نیز:
EI٢, S; Pellat, Charles, Le Milieu basrien et la formation de Ğăhiz, Paris, ١٩٥٣.
عنایت‌اللـه فاتحی‌نژاد