اَبوبَکْرِ اَبْهَری، عبداللـه بن طاهربن حارث طائی (د ٣٣٠ق/٩٤٢م)، زاهد، عارف و عالم. نسب او به حاتم طایی می‌رسد (نوربخش، ٢٣). وی در ابهر زاده شد، از بزرگان ناحیۀ جبال (عراقی عجم) بود و با یوسف بن حسین رازی (د ٣٠٤)، شیخ ری و قهستان، و مظفر قرمیسینی صحبت داشت و از آن دو تعلیم گرفت (سلمی، ٤٠٦).
ابهری با صوفیان بغداد هم ارتباط داشته، چنانکه از شبلی روایت حدیث کرده و با جنید و ابراهیم خواص صحبت داشته است (سلمی، نوربخش، همانجاها؛ انصاری، ٣٩٢). بسیاری از بزرگان صوفیۀ ایران هم از صحبت وی بهره گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان شیخ ابوبکر فراء (سلمی، ٥٣٩؛ جامی، ١٩٠)، ابوالعباس بردعی صوفی که از وی روایت کرده است (انصاری، ٣٠١-٣٠٢٩ و نیز ابوالقاسم نصرآبادی را نام برد (همو، ٤٤٢). ابوبکر سفری به مکه داشت (سلمی، ٤٠٩-٤١٠؛ جامی، ١٨٦) و سفری دیگر به قزوین که در ٣٢٨ق انجام گرفت (حمداللـه، ٧٩١).
وفات وی در ابهر اتفاق افتاد (نوربخش، همانجا) و مزار او هنوز در آن ناحیه باقی است (نک‌ : موسوی، ١٣٦). قزوینی در آثار البلاد ضمن بیان کرامات او گوید که در ابهر رباطی به نام او موجود بوده است (ص ٧٠). ابوبکر ابهری در زمان حیات نزد اقران خود اعتباری خاص داشته است، چنانکه شیخ مهلب مقری (مهلب بن احمدبن مرزوق) گوید که با هیچ‌کس از مشایخ این طایفه صحبت نداشتم که صحبتشان برایم مفید باشد، جز شیخ ابوبکر طاهر ابهری (سلمی. ٤٠٦؛ انصاری، ٢٩٢-٢٩٣؛ جامی، ١٨٥).
کتاب یا نوشته‌ای به ابهری نسبت داده نشده، اما سخنان عارفانۀ او که متضمن تعلیمات و آراء اوست، در بسیاری از تذکره‌ها آمده است. وی رعایت احکام و اصول شرع را لازمۀ طریق تصوف می‌داند. از وی دربارۀ رستگاری، علم، یقین، حقیقت و مقام معلم، علما، یقین، حقیقت و مقام معلم، علما، صالحان، عارفان، اهل شوق و مقربین سخنانی نقل شده است (نک‌ : حمداللـه، ٦٥٣؛ قشیری، ٩١؛ سراج، ٢١٦؛ سلمی، ٤٠٩؛ انصاری، ٣٩٣؛ شعرانی، ١/١١٣).
مآخذ: ابونعیم اصفهانی، احمدبن عبداللـه، حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء، بیروت، ١٣٨٧ق/١٩٦٧م؛ انصاری، خواجه عبداللـه، طبقات الصوفیه، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ١٣٦٢ش؛ جامی، عبدالرحمن احمد، نفحات الانس من حضرات القدس، به کوشش مهدی توحیدی‌پور، تهران، ١٣٣٦ش؛ حمداللـه مستوفی، تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوائی، تهران، ١٣٦٢ش؛ سراج، عبداللـه بن علی، اللمع فی التصوف، به کوشش نیکلسون، لیدن، ١٩١٤م؛ سلمی، محمدبن حسین، طبقات الصوفیه، لیدن، ١٩٦٠م؛ شعرانی، عبدالوهاب بن احمد، الطبقات الکبری، قاهره، ١٣٧٤ق/١٩٥٤م؛ قزوینی، زکریا بن محمد، آثارالبلاد و اخبار العباد، ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، تهران، ١٣٦٦ش؛ قشیری، عبدالکریم بن هوازن، الرساله القشیریه، قاهره، ١٣٧٩ق/١٩٥٩م؛ موسوی زنجانی، سیدابراهیم، تاریخ زنجان، تهران، ١٣٥٢ش؛ نوربخش، سیدمحمد، «سلسله الاولیاء»، جشن نامۀ هانری کربن، تهران، ١٣٤٥ش/١٣٩٧ق.
غلامعلی آریا