انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٥٥ - از عجايب نظام طبيعت

آن‌ها داده است؟ در اين‌جا هيچ جوابى ندارد، مگر اين‌كه بگوييم غريزه را خدا به آن‌ها داده است. همين‌گونه در مورد نباتات و جمادات نيز سؤال مطرح مى‌شود؟ آن‌ها چگونه به‌سوى تكامل خود حركت مى‌كنند؟.

تمام اين موضوعات پيچيده باعث مى‌شود كه انسان به ياد خدا بيافتد. بچه‌هاى كوچك حيوانات دريايى به محض اين‌كه تخم را پاره مى‌كنند، بدون معطلى مستقيم به‌سوى دريا حركت مى‌كنند، از اين منظره به‌خوبى دانسته مى‌شود كه خداى حكيم و مدبر و قدرت‌مندى وجود دارد كه آن‌ها را به‌سوى تكامل هدايت مى‌كند، يك‌مرتبه خودكار به‌سوى هدف خود حركت مى‌كنند. انسان نيز چنين است، هرچند در تمام كارها انسان خودكار نيست؛ ولى در بعض موارد انسان نيز خودكار عمل مى‌كند، مثلًا وقتى‌كه بچه از شكم مادر متولد مى‌شود، بعد از چند دقيقه‌ى كه گرسنه مى‌شود، به محض اين‌كه مادر پستان خود را به دهانش بگذارد، خودكار شروع مى‌كند به مكيدن. شما تا هنوز شنيده‌ايد كه طفلى پستان مادر را به دهان گرفته و به‌سوى آن پُوف كند؟ چنين چيزى را كسى مشاهده نكرده است؛ ولى همه‌ى ما مى‌دانيم وقتى‌كه طفل پستان مادر را مى‌گيرد شروع به مكيدن مى‌كند، آهسته آهسته مى‌مكد تا شير از پستان مادر به دهانش بيايد. طفل كوچك عقلش نمى‌رسد كه از روى عقل چنين كار را انجام دهد، خودكار شير مادر را از پستانش به‌طرف خود مى‌كشد. آن‌چه بيان داشتم از باب مثال بود، صدها مورد ديگر وجود دارد كه انسان را به تعجب وا مى‌دارد؛ از اين مثال‌ها دانسته مى‌شود كه تمام أشيا به‌سوى تكامل خود در حركت‌اند و هر چيز به نحوى در تلاش است تا به كمال لايق خود نزديك شود.