انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٠٢ - ماده پرستان ذليل

ماده پرستان ذليل‌

مى‌خواهم از آن‌عده محصلين افغانى‌كه به پيروى از ماديين علت خلقت را قبول ندارند اين مطلب را بپرسم؛ چرا شما تحقيق نمى‌كنيد؟ چرا به دنبال عليّت نمى‌رويد؟ به چه دليل تصادف را در آفرينش دخيل مى‌دانيد؟ چرا منكر عليت در ذرات كوچك نمى‌شويد؟ چرا براى آن‌ها علت پيدا مى‌كنيد و به دنبال علت آن‌ها هستيد؟ چرا از همان ابتداء نمى‌گوييد كه تمام ذرات جهان از روى تصادف به وجود آمده‌اند؟ چرا از ابتداء منكر قانون عليّت نمى‌شويد؟

جواب سؤال مرا همه‌ى شما مى‌دانيد! براى اين‌كه تمام مكاتب مادى از قبيل داروين، ماركسيم، ماترياليست و ساير مكاتب مادى با هر رنگ و روى مختلفى‌كه دارند، ازابتداء هركدام براى تمام أشياى ريز و درشت علت قايل‌اند، علت‌هاى مختلف براى آن‌ها معرفى مى‌كنند؛ اما در اصل خلقت و آفرينش كه مى‌رسند در يك سنگر واحد موضع گيرى مى‌كنند. همه مى‌گويند: كائنات تصادفاً خلق گرديده است. تصادف يعنى معلول بى‌علت، به نظر شما معلول بى‌علت ممكن است؟! اگر بگوييد ممكن است تمام علوم تجربى باطل مى‌شود.

دانشمندان مادى فكر مى‌كنند با اين جواب، خود را راحت مى‌سازند؛ در حالى‌كه با اين جواب زير پاى خود را خراب مى‌كنند. تمام علوم به شمول علوم انسانى و علوم تجربى و فلسفه بر يك مطلب استواراند، آن يك مطلب چيست؟ قانون عليت است؛ اگر قانون عليت باطل شود، فلسفه هم باطل مى‌شود، علوم تجربى هم باطل مى‌شود،