درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٣٥ - خويشتندارى
تجملگرايى،[١] جهادگريزى و ... خواهد داشت.[٢]
- خويشتندارى
در احاديث، به ارتباط خويشتندارى با كرامت نفْس، تصريح شده است:
إِنَّمَا الكَرَمُ التَّنَزُّهُ عَنِ المَعَاصِى.[٣]
همانا كرامت نفس، دورى كردن از گناهان است.
راز اين مطلب را احاديث ديگر روشن كردهاند:
مَن كَرُمتْ عَلَيهِ نَفسُهُ هَانَتْ عَلَيهِ شَهوَتُهُ.[٤]
هر كه كرامت نفس داشته باشد، شهوات نزد او خوارند.
در واقع، ميزان ارزشمندى گناهان در مقايسه با شرافت و ارزشمندى شخصيت، بىارزش مىنمايد و همين امر، انگيزههاى اخلاقى فرد را بر ترك گناهان تحريك مىكند، تا حدّى كه در مقابل تحريك گناه، مقاومت مىكند.[٥] رفتار صميمانه با ديگران[٦] مانند: نرمخويى،[٧] و گشادهرويى،[٨]
[١].( وَ نادى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قالَ يا قَوْمِ أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَ فَلا تُبْصِرُونَ أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَ لا يَكادُ يُبِينُ فَلَوْ لا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جاءَ مَعَهُ الْمَلائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ؛ فرعون در ميان قوم خود ندا داد و گفت: اى قوم من! آيا حكومت مصر از آنِ من نيست، و اين نهرها تحت فرمان من جريان ندارند؟ آيا نمىبينيد؟ مگر نه اين است كه من از اين مردى كه از خانواده و طبقه پستى است و هرگز نمىتواند فصيح سخن بگويد، برترم؟[ اگر راست مىگويد] چرا دستبندهاى طلا به او داده نشده، يا اين كه چرا فرشتگان، دوشادوش او نيامدهاند[ تا گفتارش را تأييد كنند]؟!)( سوره زخرف، آيه ٥١- ٥٣).
[٢]. ر. ك: دنياگرايى و پيامدهاى آن از ديدگاه قرآن، ص، ٣٧- ٦١.
[٣]. غرر الحكم، ح ٨٧٣٠. همچنين:
إِنَّمَا الكَرَمُ التَّنَزهُ عَنِ الْمَساوي؛ كرامت، دورى كردن از گناهان است( همان، ح ٣٨٧٠).[٤]. نهج البلاغه، حكمت ٤٤٩.
[٥]. امام على( ع):
الكريمُ مَن تَجَنَّبَ المَحارِمَ و تَنَزَّهَ عنِ العُيوبِ؛ بزرگوار كسى است كه از حرامها دورى كند و از معايب منزّه باشد.( غرر الحكم، ح ١٥٦٥).[٦]. امام على( ع):
الكَرَمُ حُسنُ السَّجيَّةِ و اجتِنابُ الدَّنيَّةِ ؛ بزرگوارى، داشتن منش نيكو و دورى كردن از پستى است( همان، ح ١٦٩٥) مَن كَرُمَت نَفسُهُ قَلَّ شِقاقُهُ و خِلافُهُ؛ هر كه كرامت نفْس داشته باشد، كمتر مخالفت و ناسازگارى مىكند( همان، ح ٩٠٥١).[٧]. امام على( ع):
مِن الكَرَمِ لِينُ الشِّيَمِ؛ نرمخويى، از بزرگوارى است( بحار الأنوار، ج ٧٧ ص ٢٠٨، ح ١).[٨]. امام على( ع):
يُستَدَلُّ عَلى كَرَمِ الرَّجُلِ بِحُسنِ بِشرِهِ وبَذلِ بِرِّهِ؛ از خوشرويى و نيكوكارى مرد، به بزرگوارى او پى برده مىشود( غرر الحكم، ح ١٠٩٦٣).