درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٠٩ - ب فرآيند خويشتندارى

ب. فرآيند خويشتندارى‌

تقوا در متون حديثى به عنوان «رأس همه امور»[١]، «رأس حكمت»[٢]، «رئيس اخلاق»[٣] و «افضل اعمال»[٤] ناميده شده است. همچنين توصيفات ارزشمندى مانند: از اخلاق انبيا بودن،[٥] رئيس همه نيكى‌ها،[٦] محكم‌ترين شالوده و پايه،[٧] برترين گنج،[٨] مايه رستگارى و سعادت‌[٩] و در يك كلمه، بدون بديل و جاى‌گزين‌[١٠] در باره آن آمده است. صاحب اين صفت در دنيا و آخرت، به چيزى نياز نخواهد داشت.[١١] على القاعده بايد نقش تقوا در كنترل رفتارهاى پرخطر افراد، بسيار حياتى باشد؛ امّا مهم، فرآيند شكل‌گيرى تقواست كه بايد ديد چگونه است.

از قرآن استفاده مى‌شود كه انسان باتقوا، وقتى در صحنه گناه قرار مى‌گيرد، به واسطه ياد آوردن خدا از آن اجتناب مى‌كند:

(إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ).[١٢]

---

[١]. پيامبر خدا( ص) در وصيتش به ابوذر:

علَيكَ بتَقوَى اللّهِ؛ فإنّهُ رَأسُ الأمرِ كُلِّهِ؛ تقواى خدا پيشه كن؛ زيرا آن، رأس همه كارهاست( بحار الأنوار، ج ٧٠، ص ٢٨٩، ح ٢١).

[٢]. حضرت عيسى( ع):

... و التَّقوى رأسُ كُلِ حِكمَةٍ؛ پرهيزگارى، سر هر حكمت است( تحف العقول، ٥١٢).

[٣]. امام على( ع):

التُّقى رئيسُ الأخلاقِ؛ تقوا، رئيس خوى‌هاست( نهج البلاغه: حكمت ٤١٠).

[٤]. امام على( ع):

لَمّا سُئلَ عَن أفضَلِ الأعمالِ: التَّقوى؛ در پاسخ به اين پرسش كه: برترين اعمال چيست؟ فرمود: تقوا( بحارالأنوار، ج ٧٠، ص ٢٨٨، ح ١٦).

[٥]. امام على( ع):

علَيكَ بِالتُّقى؛ فإنَّهُ خُلقُ الأنبياءِ؛ تقوا داشته باش كه آن خوى پيامبران است( غرر الحكم، ح ٦٠٨٦).

[٦]. امام على( ع):

التَّقْوَى رَأْسُ الْحَسَنَاتِ‌ ؛ خويشتندارى، سر نيكى‌هاست( عيون الحكم و المواعظ، ح ٩٤).

[٧]. امام على( ع):

التَّقوى أقوى أساسٍ؛ پرهيزگارى، استوارترين پايه است( كنز الفوائد، ج ١، ص ٢٧٩).

[٨]. امام على( ع):

إنّ التَّقوى أفضَلُ كَنزٍ، و أحرَزُ حِرزٍ، و أعَزُّ عِزٍّ، فيهِ نَجاةُ كُلِّ هارِبٍ، و دَركُ كُلِّ طالِبٍ، و ظَفَرُ كُلِّ غالِب؛ به راستى كه تقوا بهترين گنج و محكم‌ترين پناهگاه و عزيزترين عزّت و اقتدار است، نجات هر گريزنده‌اى‌[ از هلاكت و دوزخ‌] و اميد هر جوينده‌اى و پيروزى هر چيره‌جويى، در تقواست( بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٣٧٤، ح ٣٦).

[٩]. امام على( ع):

التَّقوى غايَةٌ لا يَهلِكُ مَنِ اتَّبَعَها، و لا يَندَمُ مَن عَمِلَ بِها؛ لأنّ بِالتَّقوى فازَ الفائزونَ، و بِالمَعصِيَةِ خَسِرَ الخاسِرونَ؛ تقوا، هدفى است كه هر كس آن را دنبال كند، به هلاكت نمى‌افتد و هر كه به كارَش بندد، پشيمان نمى‌شود؛ زيرا با تقواست كه رستگاران رستند و با معصيت است كه زيانكاران زيان كردند( كنز العمّال، ح ٤٤٢١٦).

[١٠]. امام على( ع):

التَّقوى لا عِوَضَ عَنه و لا خَلَفَ فيه‌ ؛ تقوا، هيچ عوض و جاى‌گزينى ندارد( غرر الحكم، ح ٢١٥٤).

[١١]. پيامبر خدا( ص):

مَن رُزِقَ تُقىً فَقَد رُزِقَ خَيرَ الدُّنيا و الآخِرَةِ؛ هر كه تقوا روزى‌اش شود، خير دنيا و آخرت روزى‌اش شده است( كنز العمّال، ح ٥٦٤١).

[١٢]. سوره اعراف، آيه ٢٠١.