ناخوشايند آن بدبخت؛ چون در داورى وضعيت خود، بر اساس معادله لذّتْ عمل نمى‌كند. به همين جهت، اسلام بر تعديل لذّت تكيه دارد و راه‌كارهايى نيز براى آن بيان داشته است. با توجّه به آنچه گذشت، پرسش اين است كه: چگونه مى‌توان لذّتجويى را تعديل كرد؟ در ادامه به اين موضوع مى‌پردازيم.

يك. روش تنظيم رغبت (زهد)

رغبت و نفرت، يكى از ابعاد مهم زندگى انسان است كه نيازمند تنظيم است. اين كه به چه چيزى رغبت پيدا كنيم و نسبت به چه چيزى بى‌رغبت شويم، غير اختيارى نيست. تنظيم اين دو، به اختيار انسان است كه متأسّفانه كمتر مورد توجّه قرار گرفته و همين امر، زمينه گرايش به اعتياد را فراهم كرده است. نظام رغبت افراد معتاد، با ديگران متفاوت است. آنان رغبت فوق العاده‌اى به دنيا و لذّت‌هاى آن دارند، لذا در پى تأمين لذّت، به دام اعتياد مى‌افتند و هنگام از دست دادن آن نيز باز گرفتار آن مى‌شوند. بر همين اساس مى‌توان پيش‌بينى كرد افرادى نيز كه از چنين نظامى پيروى مى‌كنند، بيشتر در معرض ابتلا به اعتياد قرار مى‌گيرند. در تبيين اين مسئله بايد گفت كه يكى از عوامل لذّتجويى، رغبت و وابستگى به دنياست. اگر رشته علاقه انسان به دنيا گره خورد، چنان وابستگى به وجود مى‌آيد كه از يك سو به دست آوردن و يافتن آن موجب شدّت فَرَح و خوش‌حالى مى‌گردد و از سوى ديگر، فقدان آن، موجب بى‌تابى و حسرت شديد مى‌شود. وقتى انسان، رشته دل خود را به دنيا گره زد، با نوسانات دنيا به شدّت دچار نوسان روحى و روانى مى‌گردد؛ بدين معنا كه رويكرد دنيا او را بالا مى‌بَرَد و به شدّت خرسند و سرمست مى‌سازد، و رويگَرد آن نيز به شدّت او را بر زمين مى‌زند و نااميد و افسرده مى‌سازد. و همين حالت است كه مى‌تواند زمينه گرايش به اعتياد را فراهم سازد. امام كاظم (ع) در زمره سفارش‌هايى كه به هشام بن حكم دارند، مى‌فرمايد كه: روزى مسيح (ع) به حواريان خود فرمود كه كسى در در هنگام بلا بى‌تاب‌ترين است كه علاقه‌مندترين فرد به دنيا باشد.[١]

[١].

يا هِشامُ، إنَّ المَسيحَ( ع) قالَ لِلحَوارِيينَ: ... إنَّ أجزَعَكُم عِندَ البَلاءِ لأَشَدُّكُم حُبّاً لِلدُّنيا، وإنَّ أصبَرَكُم عَلَي البَلاءِ لأَزهَدُكُم فِي الدُّنيا ( تحف العقول، ص ٣٩٢- ٣٩٣؛ النهايه، ج ٩، ص ٣٠٠، الدّر المنثور، ج ٢، ص ٢٠٥).