كه همواره در باغ‌هاى بهشت، در كنار اولياى خداست! در حقيقت، شناخت خدا، مونسى در برابر هر بى‌كسى، همدمى در برابر هر تنهايى، نورى در برابر هر تاريكى، نيرويى در برابر هر ناتوانى، و درمانى براى هر بيمارى است![١]

اگر خداوند شناخته شود و با او ارتباط برقرار شود، لذّت بردن معنوى نيز حاصل مى‌شود؛ التذاذى كه هيچ نظيرى ندارد. در ادامه به بررسى عوامل التذاذ معنوى مى‌پردازيم. متون اين بحث، با تعبيرهاى متفاوتى در ادبيات دين بيان شده‌اند و هر كدام بيانگر بُعدى از اين مسئله‌اند.

يك. انس با خدا

يكى از امورى كه در روايات مورد بحث قرار گرفته، انس گرفتن با خداوند است. در روايات، از خداوند متعال به عنوان «انيس» ياد شده است. پيامبر خدا (ص) تصريح مى‌كند كه خدا براى انس گرفتن كافى است‌[٢] و خدا انيس هر كس باشد، احساس تنهايى نخواهد كرد و بدون هيچ مونسى، نياز او را برآورده مى‌كند.[٣]

عاطفه، يكى از ابعاد انسان است كه ارضا شدن آن، موجب احساس لذّت براى انسان مى‌گردد. اگر موضوع عشق، موجودى مانند خداوند متعال باشد، لذّتى فراگير و اصيل به وجود خواهد آمد؛ امّا آنچه مهم است اين كه محبّت و دل‌بستگى به خدا با دل‌بستگى به دنيا در تقابل اند. كسى كه دل‌بسته دنيا باشد، نمى‌تواند دل‌بسته خدا گردد.[٤] لذا از شيرينى‌

[١].

لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفةِ الله عز و جل ما مَدّوا أعيُنَهُم إلى ما مَتَّعَ اللهُ بِهِ الأعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا ونَعيمِها، وكانَت دُنياهُم أقَل عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأرجُلِهِم، ولَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللهِ جَلَّ وعَزَّ، وتَلَذَّذوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل في رَوضاتِ الجِنانِ مَعَ أولِياءِ اللّهِ. إنَّ مَعرِفَةَ اللهِ عز و جل آنِسٌ مِن كُلِّ وَحشَةٍ، وصاحِبٌ مِن كُلِّ وَحدَةٍ، ونورٌ مِن كُلِّ ظُلمَةٍ، وقُوَّةٌ مِن كُلِّ ضَعفٍ، وشِفاءٌ مِن كُلِّ سُقمٍ‌ ( الكافى، ج ٨، ص ٢٤٧، ح ٣٤٧).

[٢]. پيامبر خدا( ص):

كَفى ... بِالله مُؤنِسا ( بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٣٢٥، ح ٢٠).

[٣]. پيامبر خدا( ص):

لا يَستَوحِشُ مَن كانَ الله أنيسَهُ، ولا يَذِلُّ مَن كانَ الله أعَزَّهُ، ولا يَفتَقِرُ مَن كانَ بِالله غَناؤُهُ، فَمَنِ استَأنَسَ بِالله آنَسَهُ الله بِغَيرِ أنيسٍ‌ ( مشكاة الأنوار، ص ٢٢٣، ح ٦١٨).

[٤].( ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ)( سوره أحزاب، آيه ٤).

پيامبر خدا( ص): حُبُّ الدُّنيا وحُبُّ الله لا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ أبَدا ( تنبيه الخواطر، ج ٢، ص ١٢٢. نيز، ر. ك: دوستى در قرآن و حديث، ص ٥٣٧« موانع خدادوستى»).