درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢١١ - يك/ ١ راههاى پيامدشناسى

چيز بايد برخى اطّلاعات در موضوعات خاص- كه بعداً در باره آنها سخن خواهيم گفت- كسب و سپس هنگام وسوسه اعتياد، يادآورى شوند. اين يادآورى موجب شناخت مى‌گردد و در نتيجه بازدارى را به وجود مى‌آورد.

ج. اصول عملى تقوا

در بحث‌هاى گذشته روشن شد كه عامل اساسى خويشتندارى اخلاقى، عقل است كه از دو مؤلّفه در هم تنيده «تقوا» و «علم» تشكيل شده است. پرسشى كه رخ مى‌نمايد، اين است كه عقل چگونه موجب كنترل نفس و تنظيم رفتار مى‌گردد. تقوا كه بازوى بازدارى عقل است، عنصرى عملياتى نيست كه در عرض ديگر صفات قرار داشته باشد و مستقيماً به عنوان يكى از عناصر تنظيم رفتار عمل كند. تقوا، مفهومى عام و انتزاعى از مجموعه عناصرى است كه به كنترل نفس و تنظيم رفتار مى‌پردازند. بنا بر اين، هر چند تقوا عامل تنظيم رفتار است، امّا مفهومى است عام و داراى برخى نيروهاى عملياتى كه در موقعيت‌هاى پيش آمده مداخله مى‌نمايند و به كنترل و تنظيم رفتار مى‌پردازند. از اين امور با نام اصول ياد مى‌كنيم. پس اصول كنترل نفس و تنظيم رفتار، عناصر عملياتى و اجرايى تقوا هستند كه در اين بحث برخى از آنها را بررسى مى‌نماييم.

يك. پيامدشناسى‌

از عوامل مهم و اساسى در تقويت خويشتندارى و پيشگيرى از اعتياد، شناخت پيامدهاى اعتياد است. وقتى فرد نتيجه معتاد شدن را ببيند و آينده خود را تصوّر كند، قدرت خويشتندارى‌اش تقويت مى‌شود. براى اين، در معارف اسلامى، دو راه‌كار بيان شده است: عبرت و دورانديشى.

يك/ ١. راه‌هاى پيامدشناسى‌

- عبرت‌

يكى از توصيه‌هاى اخلاقى كه در منابع قرآن و حديث فراوان به چشم مى‌خورد، «عبرت»