بنا بر اين، براى پيشگيرى از اعتياد بايد مبتنى بر روش شناختى و با تكيه بر ماهيت‌شناسى دنيا و آخرت، بى‌رغبتى به دنيا و رغبت به آخرت را به وجود آورد. براى اين كار بايد ويژگى ناپايدارى دنيا و پايدارى آخرت را تبيين نمود و به فرد منتقل ساخت تا جزء باورهاى وى شود. در اين صورت، خود به خود رغبت به دنيا از بين مى‌رود و زمينه كاهش گرايش به اعتياد فراهم مى‌گردد.[١]

پيامدها

معيار ديگر، پيامد پديده‌هاست. از چيزهايى كه افراد مستعد يا مبتلا به اعتياد، كمتر به آن توجّه دارند، پيامدهاست. اين نيز اصلى عقلانى است كه هر آنچه پيامد منفى داشته باشد، انسان از آن گريزان است. پديده‌اى شايسته دل‌بستگى است كه پيامد منفى نداشته باشد. امور زيانبارى كه آينده انسان را تهديد مى‌كنند، شايسته دل‌بستگى نيستند و به عكس، آنچه پيامد مثبت دارد و آينده انسان را تأمين مى‌كند، شايسته دل‌بستگى است. اگر از اين منظر و با اين معيار دنيا و آخرت را مورد ارزيابى قرار دهيم، مى‌توانيم زهد به دنيا و رغبت به آخرت را نيز تبيين كنيم. دنياگِرَوى، سرانجامى شوم دارد و آخرت‌گروى، سرانجامى نيك. كسى كه به اين واقعيت آگاهى يابد، طبيعى است كه نسبت به دنيا راغب و نسبت به آخرت، زاهد خواهد شد. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

العالِمُ هُوَ الهارِبُ مِنَ الدُّنيا لَا الرّاغِبُ فيها؛ لِأَنَّ عِلمَهُ دَلَّ عَلى أنَّهُ سَمٌّ قاتِلٌ فَحَمَلَهُ عَنِ الهَرَبِ مِنَ الهَلَكَةِ، فَإِذَا التَقَمَ السَّمَّ عَرَفَ النّاسُ أنَّهُ كاذِبٌ فيما يَقولُ.[٢]

دانا كسى است كه از دنيا بگريزد، نه آن كه به دنيا بگرايد؛ زيرا دانايى او رهنمونش مى‌سازد كه دنيا زهرى كشنده است و همين او را به گريختن از مهلكه وامى‌دارد. پس اگر زهر را بخورد، مردم مى‌فهمند كه او در آنچه مى‌گويد، صادق نيست.

[١]. براى اين كار مى‌توان يك بسته آموزشى طرّاحى نمود و اجرا كرد و سپس به عنوان يك برنامه عملياتى، آن را معرفى كرد و در برنامه‌هاى پيشگيرى، مورد استفاده قرار داد.

[٢]. إرشاد القلوب، ص ١٥.