درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢١٦ - يك/ ٢ مكانيزمهاى تأثير پيامدشناسى

دورانديشى، سطح عمل ايده‌آل‌ترى را نسبت به عبرت گرفتن به خود اختصاص داده است. در تمرين عملى حزم (دورانديشى)، نيازمند ارائه هدف‌هايى خواهيم بود كه هنوز اتّفاق نيفتاده‌اند.

يك/ ٢. مكانيزم‌هاى تأثير پيامدشناسى‌

- خوف‌

خوف يا ترس، مكانيزم مؤثّرى در خويشتندارى مبتنى بر پيامدشناسى محسوب مى‌شود؛ چرا كه قاعده طبيعى افراد، كناره‌گيرى و پرهيز از موضوع ترس است. در متون قرآن و حديث، همين مفهوم كاربرد دارد. منظور از خوف به معناى كلّى، همان ترس از عملى شدن تهديدها و پيامدهاى ناخوشايند ناشى از اعمال در آينده است.[١] اگر فرد به پيامدهاى منفى و ويرانگر ابتلا به اعتياد واقف شود، در او ترس از اعتياد شكل مى‌گيرد. در بحث پيشگيرى از اعتياد بايد تلاش كرد تا چهره كاملى از عوارض و پيامدهاى سوء مصرف را در همه سنين و طبقات ارائه كرد، كه وظيفه هنرمندان و اصحاب جرايد، ترسيم درست آن براى هر طبقه است. اگر از تبعات مصرف مواد، ترسيم درست و كاملى- كه به گروه خاص سنّى يا شغلى اختصاص نداشته باشد- صورت بگيرد، مى‌تواند برانگيزاننده خوف و هراس مطلوب باشد. وجود درجاتى از خوف، كنترل اوّليه را ايجاد خواهد كرد. يكى از فوائد خوف كه در احاديث مطرح شده، «امنيت» است. در اين جا امنيت، ملازمه منطقى با خوف دارد. از سخنان امام على (ع) است كه فرمود:

الخَوفُ أمانٌ.[٢]

ترس، مايه ايمنى است.

و نيز:

ثَمَرةُ الخَوفِ الأمنُ.[٣]

ميوه ترس، امنيت است.

[١]. ر. ك: اخلاق‌پژوهى حديثى، ١١٧ به بعد.

[٢]. ميزان الحكمه، ج ٣، ص ٥٢٩، ح ٥٤٧٦.

[٣]. همان، ح ٥٤٧٨.