درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٢١ - ٢ شكيبايى، عامل پيشگيرى از اعتياد
بىتابى شده را تحمّل كند؟ به همين جهت، امام صادق (ع) مىفرمايد:
اتَّقُوا اللهَ وَاصبِروا فَإِنَّهُ مَن لَم يَصبِر أهلَكَهُ الجَزَعُ.[١]
از خدا پروا داشته باشيد و بردبارى كنيد كه هر كس صبر نكند، بىتابى كردن، او را هلاك مىسازد.
از اين رو، اگر بىتابى بر كسى چيره شود، روى آسايش را نخواهد ديد. پيامبر (ص) در اين باره مىفرمايد:
مَنِ استَولي عَلَيهِ الضَّجَرُ رَحَلَت عَنهُ الرّاحَةُ.[٢]
كسى كه بىتابى، بر او چيره شود، آسودگى، از او رخت برمىبندد.
بنا بر اين، بىتابى كردن، در نهايت بر رضامندى و شادكامى تأثير منفى مىگذارد. در اين مواقع، انسان به دنبال آرام ساختن خود و كاهش فشار روانى است. كسانى كه نتوانند فشار روانى حاصل از مشكلات را كاهش دهند، ممكن است به استفاده از مواد مخدّر به عنوان تسكين دهنده، گرايش پيدا كنند. براى پيشگيرى از اعتيادهاى ناشى از فشارهاى روانى، لازم است كه توان مقاومت در برابر سختىها افزايش يابد. با اين توانمندى، زمينه گرايش به اعتياد از بين مىرود. اين توانمندى همان چيزى است كه در ادبيات دين از آن به عنوان «صبر» ياد مىشود. بهترين واكنش به سختىها، صبر و بردبارى است. براى رسيدن به رضامندى در سختىها و تحقّق شادكامى پايدار، بايد بردبار بود و مشكلات را تحمّل كرد. صبر يعنى «تحمّل كردن سختىها و دشوارىها، و پرهيز كردن از جزع و بىتابى».[٣] موضوع اساسى صبر، «امور ناخوشايندى» است كه نفس در برابر آنها بىتاب مىشود و به جزع و فزع روى مىآورد.
يكى از اساسىترين مفاهيم در اخلاق اسلامى، «صبر» است؛ زيرا مفهومى است كه نقش عمده و فراگيرى در حيات انسان دارد، به گونهاى كه لحظهاى از حيات نيست كه از
[١]. بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٩٥، ح ٨٥.
[٢]. كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٥٥، ح ٥٧٦٢؛ مشكاه الأنوار، ص ٣٠٧؛ روضه الواعظين، ص ٤١٥.
[٣]. ر. ك: معجم مقاييس اللغة، ج ٤، ص ٤٣٨؛ لسان العرب، ج ٤، ص ٤٣٨؛ مجمع البحرين، ج ٢، ص ١٠٠٣؛ النهاية، ج ٣، ص ٧؛ مفردات راغب، ص ٤٧٤.