درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٣٨ - ٢ سپاسگزارى، به مثابه روش پيشگيرى

افراد محروم، مرتكب رفتارهاى انحرافى از جمله مصرف مواد نمى‌شوند و تنها گروهى از محرومان به دامن اعتياد مى‌افتند؛ زيرا اين افراد با كناره‌گيرى از نقش‌هاى خود، جذب يكديگر مى‌شوند و هنجارهايى متفاوت از هنجارهاى طبقه متوسط جامعه را ميان خود اختيار مى‌كنند كه طبق اين هنجارها برخى رفتارهاى انحرافى (مثل مصرف مواد)، ارزش و مطلوب تلقى مى‌شود. اين پديده را «عُزلت‌گزينى»[١] ناميده‌اند.

آنچه از ميان اين نظريه‌ها در اين بحث مورد نظر است، احساس محروميت است. مهم اين است كه احساس محروميت، يكى از عوامل گرايش به اعتياد است. بايد ديد با اين احساس چه بايد كرد؟ و چگونه مى‌توان از آن پيشگيرى كرد؟

٢. سپاس‌گزارى، به مثابه روش پيشگيرى‌

احساس محروميت، بيش از آن كه واقعى باشد، معلول يك ارزيابى غلط است. اين امر، موجب كفران مى‌شود و زمينه گرايش به اعتياد را فراهم مى‌آورد.

همان گونه كه خواهد آمد، زندگى انسان، آن قدر تهى نيست كه موجب احساس محروميت گردد. به همين جهت، يكى از رفتارهاى منفى، «كفران» و ناسپاسى انسان به نعمت و بُعد خوشايند زندگى است. در قرآن كريم از كمى سپاس‌گزاران‌[٢] و فراوانى ناسپاسان،[٣] به عنوان يك واقعيت تلخ، ياد شده و در روايات، سرانجام آن، بدبختى دانسته شده است.[٤] قوم سبا نمونه‌اى از تمدّنى است كه با وجود نعمت فراوان، به خاطر كفران‌

---

[١].Retreatism

[٢]. اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ‌( سوره غافر، آيه ٦١).

وَ ما ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ‌( سوره يونس، آيه ٦٠). ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ‌( سوره أعراف، آيه ١٧).

[٣]. يَعْمَلُونَ لَهُ ما يَشاءُ مِنْ مَحارِيبَ وَ تَماثِيلَ وَ جِفانٍ كَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِياتٍ اعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُكْراً وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ( سوره سبأ، آيه ١٣).

[٤]. امام صّادقُ( ع):

إنّ اللّه عَزَّ و جلَّ أنعَمَ على قَومٍ بالمَواهِبِ، فلَم يَشكُرُوا، فَصارَتْ علَيهِم وَبالًا، و ابتَلى قَوما بالمَصائبِ فَصَبَرُوا، فَصارَتْ علَيهِم نِعمَةً ( التوحيد، صدوق، ص ٣٧٩، ح ٤٧٩). امام جوادُ( ع): نِعمَةٌ لا تُشكَرُ كَسَيِّئَةٍ لا تُغفَرُ ( اعلام الدين، ص ٣٠٩).