آرزوى دور يا طولانى كه در ادبيات دين بيشتر با واژه «أمل» شناخته مى‌شود، ريشه در اميد دارد و اميد، لازمه زندگى است؛ امّا مهم اين است كه اين ويژگى، از حد خارج نگردد و به بيراهه كشيده نشود. آن جا كه از آرزو به صورت منفى ياد شده، مربوط به مواردى است كه دچار آفت شده است. اين كاربرد منفى از آرزو در مواردى به كار مى‌رود كه چند ويژگى داشته باشد: اوّلًا پى در پى باشد و در هيچ حدّى از آرزوها توقف نداشته باشد و با به دست آمدن هر آرزويى، آرزوى ديگر به وجود مى‌آيد. ثانياً موضوع آرزوها غير واقعى و دست‌نايافتنى باشد. اين مى‌تواند يا به دليل پايان‌ناپذيرى آرزوهاى فرد باشد- كه بدان اشاره شد- و يا به دليل جنس آرزوى فرد باشد. برخى آرزوهاى افراد در دنيا قابل دستيابى نيستند[١] و يا سطح آرزوهاى برخى افراد، فراتر از عمرشان است.[٢]

در برخى روايات آمده است كه آرزوى دور، موجب از بين رفتن لذّت نعمت و كوچك شمردن آن و كاهش شُكر و حسرت خوردن به خاطر نرسيدن به آرزوها مى‌گردد.[٣] در برخى ديگر از روايات، به فريبنده بودن آرزوها پرداخته شده و بيان گرديده كه: آرزو، موجب نااميدى انسان مى‌شود[٤] وى را به انتظارى بى‌پايان دچار مى‌سازد،[٥] همانند كسى‌

[١]. كسانى كه انتظار خوشى هميشگى و فقدان غم و اندوه و ناملايمتى دارند، از اين دسته‌اند.

[٢] لذا در برخى روايات از« طول الأمل» ياد شده است( ر. ك: الگوى اسلامى شادكامى).

[٣]. امام على( ع):

تجنبوا المنى؛ فانها تذهب بهجة ما خولتم وتستصغرون بها مواهب الله تعالي عندكم و تعقبكم الحسرات فيما وهمتم به أنفسكم. از آرزوها دورى كنيد؛ كه آرزوها شكوه آنچه را داريد، از بين مى برند و موهبت‌هاى الهى را در نظرتان كوچك مى نمايند افسوس خوردن به خاطر آنچه آرزويش را داشتيد، به دنبال مي‌آورد( الكافى، ج ٥، ص ٨٥، ح ٧).

[٤]. امام على( ع):

إن الدنيا حلوة خضرة، تفنن الناس بالشهوات وتزين لهم بعاجلها، وأيم الله أنها لتغر من أملها وتخلف من رجاها ( همان، ج ٨، ص ٢٥٦، ح ٣٦٨؛ بحار الأنوار، ج ٣٢، ص ٢٣٣، ح ١٨٦). الامل كالسراب، يغرّ من رآه و يخلف من رجاه‌ ( غرر الحكم، ح ٧٢٠٧؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٧).

[٥]. امام على( ع):

من أمل ما لا يمكن طال ترقبه‌ ( همان، ص ٤٣٩).